१०१ व्या जयंती निमित्त..
कुशल प्रशासक, सहकार, कृषी, शैक्षणिक व वैद्यकीय क्षेत्रातील दीपस्तंभ असलेले सहकारमहर्षी स्व.जयवंतरावजी भोसले ऊर्फ अप्पासाहेब यांची २२ डिसेंबर २०२५ रोजी १०१ वी जयंती आहे, त्यानिमित्त त्यांच्या उत्तुंग कार्याला अभिवादन करणारा विशेष लेख.
काही व्यक्तिमत्त्वे काळाच्या चौकटीत अडकत नाहीत; ती काळाला दिशा देतात. सहकारमहर्षी स्वर्गीय जयवंतरावजी भोसले उर्फ अप्पासाहेब हे अशाच व्यक्तिमत्त्वांपैकी एक होते. प्रशासनातील काटेकोरपणा, सहकारातील दूरदृष्टी, कृषी क्षेत्रातील व्यावहारिक जाण आणि शिक्षण व वैद्यकीय क्षेत्रातील सामाजिक बांधिलकी यांचा सुरेख संगम म्हणजे अप्पासाहेब.
अप्पासाहेबांचे नेतृत्व अधिकारांवर नव्हे, तर विश्वासावर उभे होते. प्रशासक म्हणून निर्णयक्षमता, शिस्त आणि पारदर्शकता ही त्यांची ओळख होती. कोणताही निर्णय घेताना त्याचा शेवटचा परिणाम सामान्य माणसावर काय होईल, हा विचार त्यांच्या कार्यपद्धतीच्या केंद्रस्थानी असायचा. त्यामुळेच त्यांचे निर्णय कठोर वाटले, तरी ते लोकहिताचे आणि दूरगामी ठरले.
सहकार क्षेत्रात अप्पासाहेबांनी केवळ संस्था उभारल्या नाहीत, तर सहकाराची मूल्ये रुजवली. शेतकरी हा केंद्रबिंदू मानून त्यांनी सहकारी चळवळीला अर्थपूर्ण दिशा दिली. आर्थिक शिस्त, व्यावसायिकता आणि सामाजिक जबाबदारी या त्रिसूत्रीवर त्यांनी सहकाराची उभारणी केली. त्यामुळे अनेक संस्था केवळ टिकल्या नाहीत, तर काळाच्या कसोटीवर भक्कमपणे उभ्या राहिल्या.
कृषी क्षेत्रात अप्पासाहेबांचा दृष्टिकोन केवळ उत्पादनवाढीपुरता मर्यादित नव्हता. शेतकऱ्याचे जीवनमान उंचावणे, त्याला तांत्रिक ज्ञान मिळवून देणे आणि शेतीला शाश्वततेची जोड देणे, हा त्यांचा खरा उद्देश होता. पाण्याचे नियोजन, आधुनिक शेतीपद्धती आणि कृषीपूरक उपक्रम यावर त्यांनी सातत्याने भर दिला.
शिक्षण आणि आरोग्य ही समाजाची दोन मजबूत पायाभूत स्तंभ आहेत, याची त्यांना ठाम जाणीव होती. म्हणूनच शैक्षणिक संस्थांच्या माध्यमातून त्यांनी ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना संधीची दारे उघडून दिली. वैद्यकीय क्षेत्रातही सेवा, संवेदना आणि गुणवत्ता या मूल्यांवर आधारित आरोग्य सुविधा उभ्या राहाव्यात, यासाठी त्यांनी मोलाचे योगदान दिले.
आजच्या काळात जेव्हा राजकारण व प्रशासनावर विश्वासाची सावली आहे, तेव्हा अप्पासाहेबांसारख्या नेतृत्वाची आठवण अधिक तीव्रतेने होते. त्यांनी दाखवलेला मार्ग हा केवळ इतिहासाचा भाग नाही, तर आजही मार्गदर्शक ठरू शकतो. मूल्याधिष्ठित प्रशासन, लोकाभिमुख राजकारण आणि समाजकेंद्री विकास यांचा आदर्श त्यांनी कृतीतून उभा केला.
स्वर्गीय जयवंतरावजी भोसले उर्फ अप्पासाहेब हे नाव आजही प्रेरणा देते. ते व्यक्ती म्हणून गेले असले, तरी त्यांचे कार्य, विचार आणि मूल्ये अजूनही समाजाच्या वाटचालीत दीपस्तंभासारखी प्रकाशमान आहेत.
सहकारातील कृष्णा कारखान्याची उभारणी, वैद्यकीय क्षेत्रातील कृष्णा चॅरिटेबल ट्रस्टमार्फत कृष्णा हॉस्पिटल ची उभारणी की आता कृष्णा विश्व विद्यापीठ या नावाने जगभरात डॉ. सुरेश बाबा भोसले साहेब यांनी नावारूपास आणलेली आहे. तसेच सुरुवातीस शेतकरी शिक्षण मंडळाची स्थापना करून ग्रामीण भागामध्ये शैक्षणिक सुविधासाठी प्राथमिक व माध्यमिक शाळांची संस्थापक या नात्याने त्यांनी मोठे परिश्रम घेतले आहेत. आता याच शिक्षण संस्थेच्या माध्यमातून इंजिनिअरिंग व आयुर्वेदिक मेडिकल कॉलेज, ॲग्री कॉलेज हे दिमाखाने ग्रामीण भागात उभे आहेत.
सहकार महर्षी स्वर्गीय जयवंतराव भोसले यांच्या विचारांचा वसा आणि वारसा अखंडपणे तिसऱ्या पिढीपर्यंत प्रभावीत
स्वर्गीय सहकार महर्षी जयवंतराव भोसले उर्फ अप्पा यांनी सहकार, सेवा आणि समाजहिताचा जो भक्कम पाया घातला, तो केवळ त्यांच्या हयातीतच नव्हे तर त्यांच्या पश्चातही अधिक व्यापक आणि प्रभावी स्वरूपात पुढे जाताना दिसतो. नेतृत्वाची ही परंपरा नावापुरती न राहता कार्यातून जिवंत ठेवली जात आहे, हेच त्यांच्या विचारांचे खरे यश म्हणावे लागेल.
आज डॉ. सुरेश बाबा भोसले हे कृष्णा सहकारी साखर कारखान्याचे चेअरमन तसेच कृष्णा विश्व विद्यापीठाचे कुलपती म्हणून अत्यंत जबाबदारीने काम पाहत आहेत. सहकार आणि आरोग्य या दोन्ही क्षेत्रांमध्ये त्यांनी शिस्तबद्ध प्रशासन, आर्थिक पारदर्शकता आणि सेवाभावी दृष्टिकोन यांचा समतोल साधला आहे. कारखान्याच्या कामकाजात सातत्य, कार्यक्षमता आणि शेतकऱ्यांच्या हिताला प्राधान्य, तर कृष्णा हॉस्पिटलच्या माध्यमातून ग्रामीण व निमशहरी भागातील जनतेला दर्जेदार आणि परवडणारी वैद्यकीय सेवा—हा दुहेरी जबाबदारीचा भार ते समर्थपणे पेलताना दिसतात.
स्वर्गीय जयवंतराव भोसले अप्पांचा राजकीय वारसा आज कराड दक्षिणचे भारतीय जनता पार्टीचे लोकप्रिय आमदार डॉ. अतुल बाबा भोसले समर्थपणे पुढे नेत आहेत. जनतेशी थेट संवाद, विकासाभिमुख भूमिका आणि ठाम निर्णयक्षमता ही त्यांच्या नेतृत्वाची ओळख ठरली आहे. मतदारसंघातील पायाभूत सुविधा, आरोग्य, शिक्षण आणि युवकांसाठी संधी निर्माण करण्यावर त्यांनी विशेष भर दिला आहे. राजकारणाला केवळ सत्तेपुरते मर्यादित न ठेवता, ते सामाजिक परिवर्तनाचे प्रभावी साधन ठरावे, हा अप्पांचा विचार ते कृतीतून पुढे नेत आहेत.
याच परंपरेत नव्या पिढीचे नेतृत्व म्हणून महाराष्ट्रातील युवकांचे आयकॉन विनायक बाबा भोसले पुढे येत आहेत. युवकांचे संघटन, त्यांना सकारात्मक व रचनात्मक दिशा देणे आणि समाजाशी जोडून ठेवणे, या कार्यात त्यांची भूमिका दिवसेंदिवस ठळक होत आहे. कृष्णा हॉस्पिटल तसेच साखर कारखानदारीच्या प्रभावी व्यवस्थापनात आधुनिक तंत्रज्ञान, कार्यपद्धतीतील नवोपक्रम आणि तरुणाईची ऊर्जा यांचा त्यांनी यशस्वी वापर केला आहे. त्यामुळे व्यवस्थापन अधिक गतिमान, पारदर्शक आणि काळाशी सुसंगत बनत आहे.
भोसले कुटुंबाचा हा प्रवास म्हणजे केवळ व्यक्तींची परंपरा नाही, तर मूल्यांची, विचारांची आणि सेवाभावाची अखंड साखळी आहे. सहकार, आरोग्य, राजकारण आणि युवक संघटन—या सर्व क्षेत्रांतून कृष्णाकाठच्या समाजाच्या सर्वांगीण विकासासाठी हे नेतृत्व सातत्याने कार्यरत आहे.
स्वर्गीय सहकार महर्षी जयवंतराव भोसले अप्पांनी पेटवलेला विचारांचा दीप आजही तेवढ्याच तेजाने उजळत आहे. तो दीप हातात घेऊन निष्ठेने, जबाबदारीने आणि काळाच्या गरजेनुसार वाटचाल करणारे हे नेतृत्वच त्यांच्या कार्याला खरे अभिवादन ठरते.
( लेखक श्री. बाजीराव जी. सुतार हे य. मो. कृष्णा सहकारी साखर कारखान्याचे कार्यकारी संचालक आहेत.)
सविस्तर लेख – डिसेंबर 2025 च्या अंकात
