शुगरटुडे Info ग्राफिक्स

साखर गाळप हंगाम २०२५-२६:
आव्हाने आणि संधींचा संगम
सध्या सुरू असलेल्या ऊस गाळप हंगामाचा उत्तरार्ध हा विक्रमी उत्पादन, इथेनॉल धोरणातील ऐतिहासिक स्थित्यंतरे आणि इराण युद्धासारख्या जागतिक भू-राजकीय संकटांचा एक संमिश्र अनुभव देत आहे. या डॅशबोर्डच्या माध्यमातून आपण या हंगामाचे सखोल विश्लेषण पाहणार आहोत.
महाराष्ट्रातील सक्रिय गाळप
२१० पैकी ८४ उर्वरित
१२६ कारखान्यांचे गाळप पूर्ण
E20 इथेनॉल उद्दिष्ट
१००% साध्य
डिसेंबर २०२५ मध्येच ऐतिहासिक टप्पा पार
साखर निर्यात परवानगी
१५ लाख टन
उद्योगाच्या २० लाख टनांच्या अपेक्षेपेक्षा कमी
गाळपाची सांख्यिकी: महाराष्ट्र आणि देशाचे चित्र
यंदाचा हंगाम उत्पादनाच्या दृष्टीने अत्यंत आश्वासक राहिला आहे. महाराष्ट्र आणि उत्तर प्रदेशातील अनुकूल हवामानामुळे देशांतर्गत उत्पादनात लक्षणीय वाढ झाली आहे. खालील आलेख आपल्याला देशातील साखर उत्पादनाची वाढ आणि महाराष्ट्रातील कारखान्यांच्या सद्यस्थितीचे स्पष्ट चित्र दर्शवतात.
देशातील साखर उत्पादन (दशलक्ष टन)
फेब्रुवारी अखेरपर्यंतची आकडेवारी
महाराष्ट्रातील साखर कारखाने सद्यस्थिती
७ मार्च २०२६ पर्यंतची स्थिती (एकूण २१० कारखाने)
- कोल्हापूर विभागातील सर्व ३९ कारखान्यांचे गाळप पूर्ण झाले आहे.
- राज्यात सर्वाधिक साखर उतारा (Recovery Rate): ११.०१%
- राज्यात आतापर्यंत एकूण १०१५.१ लाख मेट्रिक टन उसाचे गाळप आणि ९५६.९१ लाख क्विंटल साखर उत्पादन झाले आहे.
इथेनॉल निर्मिती: ऊर्जेची नवी दिशा
यंदाच्या हंगामाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे केंद्र सरकारने इथेनॉल निर्मितीवरील हटवलेले निर्बंध. साखर उद्योगाला ऊर्जानिर्मितीच्या केंद्रस्थानी आणून आर्थिक स्थैर्य देण्याचा हा ऐतिहासिक प्रयत्न आहे.
निर्बंधमुक्ती आणि करसवलत
‘इथेनॉल पुरवठा वर्ष २०२५-२६’ मध्ये साखरेचा वापर इथेनॉलसाठी करण्यावर कोणतीही मर्यादा नाही. सरकारने मळीवरील ५० टक्के निर्यात शुल्क रद्द केले आहे.
मल्टीफीड डिस्टिलरी
केवळ उसाचा रस किंवा ‘बी-हेवी’ मळीच नाही, तर मका आणि तांदळाच्या माध्यमातूनही इथेनॉल निर्मिती. यामुळे कारखाने केवळ हंगामापुरते मर्यादित न राहता वर्षभर कार्यरत राहतील.
इराण युद्धाची सावली आणि सरकारी धोरण
जागतिक पातळीवर, विशेषतः पश्चिम आशियातील इराण आणि इस्रायल संघर्षाचा भारतीय साखर उद्योगावर थेट आणि गंभीर परिणाम होत आहे. एका बाजूला युद्ध तर दुसऱ्या बाजूला देशांतर्गत भाव नियंत्रण अशा दुहेरी कात्रीत हा उद्योग सापडला आहे. खालील टॅबवर क्लिक करून सविस्तर माहिती जाणून घ्या.
आखाती देशांतील तणाव आणि साखरेचा पेच
वाहतूक खर्चात मोठी वाढ
‘स्ट्रेटी ऑफ होर्मुझ’ मधील धोक्यांमुळे आणि कच्च्या तेलाचे दर वाढल्याने जागतिक मालवाहतुकीचे दर (Freight Cost) गगनाला भिडले आहेत. यामुळे निर्यात महाग झाली आहे.
निर्यातीत घट
इराण हा भारताचा प्रमुख साखर आयातदार देश आहे. युद्धामुळे आखाती देशांत (विशेषतः रमझान काळात) होणारी साखरेची निर्यात मोठ्या प्रमाणावर मंदावली आहे.
देशांतर्गत धोका
निर्यात मंदावल्यामुळे देशांतर्गत बाजारात साखरेचा साठा (Glut) वाढण्याची भीती आहे. साठा वाढल्यास साखरेचे दर कोसळतील आणि कारखान्यांचे आर्थिक गणित बिघडून शेतकऱ्यांची बिले थकू शकतात.






