इथेनॉलच्या घरगुती वापरासाठी केंद्राची मोठी तयारी, लवकरच एलपीजीची जागा घेणार!

नवी दिल्ली: भारतातील घरगुती इंधन क्षेत्रात लवकरच मोठी क्रांती होण्याची शक्यता आहे. स्वयंपाकासाठी वापरल्या जाणाऱ्या एलपीजी (LPG) गॅसवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी सरकार आता ‘इथेनॉल’ (Ethanol) हा एक स्वच्छ आणि स्वदेशी पर्याय म्हणून आणण्याच्या तयारीत आहे. ‘फेडरेशन ऑफ इंडियन पेट्रोलियम इंडस्ट्री’चे (FIPI) आर. एस. रवी यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, इथेनॉलवर आधारित घरगुती स्वयंपाक यंत्रणा विकसित करण्यासाठी वेगाने पावले उचलली जात आहेत.

आयआयटी (IIT) कडून विशेष शेगड्यांचे संशोधन इथेनॉलचा वापर सुरक्षित आणि कार्यक्षम पद्धतीने करण्यासाठी आयआयटी (IIT) आणि ‘एलपीजी इक्विपमेंट रिसर्च सेंटर‘ सारख्या नामांकित संस्था सध्या काम करत आहेत. इथेनॉलशी सुसंगत असलेल्या आधुनिक शेगड्यांचे (Stoves) प्रोटोटाइप लवकरच तयार होण्याची अपेक्षा आहे. हे तंत्रज्ञान यशस्वी झाल्यास, विशेषतः ग्रामीण आणि निमशहरी भागातील इंधन पुरवठ्याचे चित्र बदलू शकते.

थेट घराघरात पोहोचणार इथेनॉल इथेनॉलचा वापर केवळ उद्योगांपुरता मर्यादित न ठेवता, तो थेट ग्राहकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी एक भक्कम ‘सप्लाय चेन‘ (Supply Chain) निर्माण करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. आर. एस. रवी यांच्या मते, हे एक नवीन आव्हान असून यामध्ये पॅकेजिंग, लॉजिस्टिक्स आणि ‘लास्ट माईल डिलिव्हरी’ (थेट घरापर्यंत पोहोचवणे) अत्यंत महत्त्वाची ठरेल. यासाठी डिस्टिलरी उद्योगाने उत्पादकांशी भागीदारी करून मोठ्या प्रमाणावर शेगड्यांचे उत्पादन करणे आवश्यक आहे.

आयातीवरील खर्च कमी होणार भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेच्या दृष्टीने हे पाऊल अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहे. सध्या भारत आपल्या एलपीजी गरजेपैकी ६० ते ६७ टक्के भाग आयात करतो.

जर इथेनॉलचा वापर घरगुती इंधन म्हणून सुरू झाला, तर:

भारताचे ऊर्जा आयात बिल (Import Bill) मोठ्या प्रमाणावर कमी होईल.
कार्बन उत्सर्जन कमी होऊन पर्यावरणाचे रक्षण होईल.
स्वदेशी ऊर्जा स्रोतांमुळे भारताची ऊर्जा सुरक्षा अधिक मजबूत होईल.

२०२६ पर्यंतचे लक्ष्य

भारत सरकारने आधीच पेट्रोलमध्ये २०% इथेनॉल मिश्रणाचे (E20) उद्दिष्ट लक्ष्य वर्ष २०३० च्या आधीच गाठले असून, १ एप्रिल २०२६ पासून ठराविक ऑक्टेन रेटिंगसह E20 इंधन अनिवार्य करण्यात येणार आहे . वाहतूक क्षेत्रापाठोपाठ आता घरगुती वापरासाठी इथेनॉल उपलब्ध करून देणे, ही एक मोठी संधी असल्याचे उद्योगाचे मत आहे.

एलपीजीची सुरक्षितता आणि इथेनॉलची स्वदेशी उपलब्धता यांचा मेळ घातल्यास भारत इंधन क्षेत्रात खऱ्या अर्थाने ‘आत्मनिर्भर’ होऊ शकतो. तेल कंपन्या आणि डिस्टिलरी उद्योग यांच्यातील वाढते सहकार्य हे इथेनॉलला भारतातील मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी मैलाचा दगड ठरेल .
भारतीय शेतकरी आणि संबंधित उद्योजकांचे अर्थशास्त्र यामुळे पूर्णपणे बदलून जाईल.

(Courtesy – Times Now)