जवाहर, कृष्णा, जरंडेश्वर कारखाने साखर उत्पादनात राज्यात अव्वल

शुगरटूडे विशेष रिपोर्ट : गाळप हंगाम 2025-26 — कोण ठरले श्रेष्ठ, सहकारी की खाजगी?

पुणे : महाराष्ट्रातील गाळप हंगाम 2025-26 मध्ये राज्यातील 210 साखर कारखान्यांनी ७ एप्रिलपर्यंत एकूण 10 कोटी 44 लाख 19 हजार मे. टन ऊसाचे गाळप करून 9 कोटी 90 लाख 30 हजार क्विंटल साखर उत्पादन केले आहे. निव्वळ साखर उतारा राज्याचा सरासरी 9.48 टक्के राहिला. 191 कारखाने हंगाम संपवून बंद झाले असून 19 अद्यापही सुरू आहेत.

साखर उत्पादनामध्ये कल्लाप्पाण्णा आवाडे जवाहर सहकारी साखर कारखाना, यशवंतराव मोहिते कृष्णा सहकारी साखर कारखाना आणि जरंडेश्वर शुगर मिल्स या कारखान्यांनी राज्यात आघाडी घेतल्याचे साखर आयुक्तालयाने जारी केलेल्या आकडेवारीवरून स्पष्ट होते. याच अहवालानुसार दत्त इंडिया प्रा. लि. (ता. फलटण) हा १७.७४ टक्के रिकव्हरीसह या श्रेणीत नंबर वन ठरला आहे.

खाजगी आणि सहकारी या कारखान्यांनी केलेले गाळप सारखेच आहे. मात्र एकंदरित कामगिरीमध्ये सहकारी साखर कारखान्यांचा थोडा वरचष्मा दिसतो. मग ते ऊस गाळप, साखर उत्पादन किंवा उतारा असो तिन्ही आघाड्यांवर सहकारी साखर उद्योगाची कामगिरी उजवी दिसते.

सहकारी आणि खाजगी

	सहकारी	खाजगी
कारखाने (गाळप करणारे)	103	107
एकूण ऊस गाळप	5 कोटी 27.9 लाख मे.टन	5 कोटी 16.2 लाख मे.टन
साखर उत्पादन	5 कोटी 26.2 लाख क्विंटल	4 कोटी 64.1 लाख क्विंटल
निव्वळ साखर उतारा	9.97% ✓	8.99%

सहकारी कारखाने सर्व प्रमुख निकषांवर खाजगी कारखान्यांपेक्षा सरस ठरले. साखर उताऱ्यात सहकारींनी जवळपास एक टक्क्याची आघाडी राखली, जी साखर उद्योगाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची आहे. खाजगी कारखाने संख्येने जास्त असूनही (107 विरुद्ध 103) एकूण गाळप व उत्पादन दोन्हींत सहकारींनी बाजी मारली.

विभागनिहाय परिस्थिती

कोल्हापूर विभाग सर्वाधिक उत्पादनक्षम ठरला — साखर उतारा 11.02%, हंगाम आधी संपल्याने सर्व 39 कारखाने बंद.
पुणे विभाग: 32 कारखाने, उतारा 9.88%, निरा-भीमा ससाका (पुणे) ने 16.64% असा अपवादात्मक उतारा नोंदवला.
सोलापूर विभाग: 49 कारखाने सर्वाधिक संख्या, परंतु उतारा 8.60% हा सर्वात कमी — ऊसाची गुणवत्ता व उशिरा गाळप सुरुवात कारणीभूत.
नागपूर विभाग: केवळ 3 कारखाने, उतारा 4.15% — राज्यात सर्वात कमी.

प्रमुख निष्कर्ष

सहकारी क्षेत्राचे यश अनेक घटकांमुळे साधले: शेतकऱ्यांशी थेट जोडलेली व्यवस्था, अनुभवी व्यवस्थापन, आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील सुपीक ऊस पट्ट्यातील अधिक कारखान्यांची उपस्थिती. खाजगी कारखान्यांनी मराठवाडा, विदर्भ यांसारख्या कठीण भागांत अधिक धोका पत्करला, त्यामुळे त्यांचा सरासरी उतारा कमी राहिला.

टॉप 10 कारखाने — (तीन श्रेणींमध्ये)

१. सर्वाधिक ऊस गाळप (मे.टन)

1	जरंडेश्वर शुगर मिल्स	सातारा	खाजगी	19,15,166
2	बारामती ॲग्रो लि.	पुणे	खाजगी	17,54,429
3	विठ्ठलराव शिंदे ससाका (पिंपळनेर)	सोलापूर	सहकारी	15,54,562
4	दौंड शुगर प्रा. लि.	पुणे	खाजगी	15,17,229
5	कल्लाप्पाण्णा आवाडे ससाका हुप्परी	कोल्हापूर	सहकारी	14,89,722
6	यशवंतराव मोहिते कृष्णा ससाका	सातारा	सहकारी	14,19,309
7	इंडीकॉन डेव्हलपर्स प्रा. लि.	अहिल्यानगर	खाजगी	14,10,061
8	श्री सोमेश्वर ससाका	पुणे	सहकारी	12,98,559
9	श्री तात्यासाहेब कोरे ससाका	कोल्हापूर	सहकारी	12,18,262
10	श्री दत्त शेतकरी ससाका शिरोळ	कोल्हापूर	सहकारी	11,78,705

२. सर्वाधिक साखर उत्पादन (क्विंटल)

1	कल्लाप्पाण्णा आवाडे ससाका हुप्परी	कोल्हापूर	सहकारी	18,13,590
2	यशवंतराव मोहिते कृष्णा ससाका	सातारा	सहकारी	16,94,850
3	जरंडेश्वर शुगर मिल्स	सातारा	खाजगी	16,35,100
4	श्री सोमेश्वर ससाका	पुणे	सहकारी	15,57,650
5	बारामती ॲग्रो लि.	पुणे	खाजगी	15,39,045
6	श्री तात्यासाहेब कोरे ससाका	कोल्हापूर	सहकारी	13,99,100
7	श्री दत्त शेतकरी ससाका शिरोळ	कोल्हापूर	सहकारी	12,85,970
8	द माळेगाव ससाका लि.	पुणे	सहकारी	12,78,300
9	दौंड शुगर प्रा. लि.	पुणे	खाजगी	12,14,000
10	इंडीकॉन डेव्हलपर्स प्रा. लि.	अहिल्यानगर	खाजगी	10,81,500

३. सर्वाधिक साखर उतारा (%) (किमान 1 लाख मे.टन गाळप)

1	श्री दत्त इंडिया प्रा. लि. साखरवाड	सातारा	खाजगी	17.74
2	निरा-भीमा ससाका लि.	पुणे	सहकारी	16.64
3	डीव्हीपी कमोडिटी एक्सपोर्ट्स (राजुरी)	बीड	सहकारी	16.24
4	श्री तात्यासाहेब कोरे ससाका	कोल्हापूर	सहकारी	12.89
5	अजिंक्यतारा ससाका शाहुनगर	सातारा	सहकारी	12.66
6	यशवंतराव मोहिते कृष्णा ससाका	सातारा	सहकारी	12.59
7	कुंभी-कासारी ससाका	कोल्हापूर	सहकारी	12.58
8	राजारामबापू पाटील ससाका वाटेगाव	सांगली	सहकारी	12.53
9	राजारामबापू पाटील ससाका युनिट-3	सांगली	सहकारी	12.48
10	कल्लाप्पाण्णा आवाडे ससाका हुप्परी	कोल्हापूर	सहकारी	12.30
11	क्रांतीअग्रणी डॉ. बापूलाड ससाका कुंडल	सांगली	सहकारी	12.24