शेणापासून इंधन निर्मिती: NDDB देशात उभारणार १०० CBG प्रकल्प

नवी दिल्ली: देशातील इंधनाची गरज भागवण्यासाठी आणि पर्यावरणाचे रक्षण करण्यासाठी राष्ट्रीय दुग्धविकास मंडळाने (NDDB) एक मोठी योजना आखली आहे. वाहनांसाठी शाश्वत इंधनाचा वापर वाढवण्यासाठी NDDB संपूर्ण भारतात १०० ‘कंप्रेस्ड बायोमिथेन गॅस’ (CBG) प्रकल्प उभारण्यास मदत करणार आहे.

इंधन संकटावर जालीम उपाय खाडी देशांमधील भौगोलिक-राजकीय संघर्षामुळे पेट्रोल आणि गॅसच्या पुरवठ्यात अडथळे येत आहेत आणि त्यांच्या किमतीही वाढत आहेत. या पार्श्वभूमीवर, CBG हा जीवाश्म इंधन आणि सीएनजीला (CNG) एक उत्तम पर्याय म्हणून पाहिला जात आहे. यामुळे भारताचे परकीय इंधनावरील अवलंबित्व कमी होण्यास मदत होईल.

शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात होणार वाढ या उपक्रमाचा सर्वात मोठा फायदा शेतकऱ्यांना आणि दूध उत्पादकांना होणार आहे.

शेणाची विक्री: शेतकरी या प्रकल्पांना शेण विकून अतिरिक्त उत्पन्न मिळवू शकतील.
सेंद्रिय खत: गॅस निर्मितीनंतर उरलेल्या ‘स्लरी’पासून उच्च दर्जाचे सेंद्रिय खत तयार केले जाईल, ज्यामुळे रासायनिक खतांवरील खर्च कमी होईल.

तंत्रज्ञान आणि भागीदारी NDDB चे अध्यक्ष मीनेश शाह यांनी सांगितले की, हा उपक्रम NDDB, सुझुकी रिसर्च अँड डेव्हलपमेंट सेंटर इंडिया आणि बनास डेअरी (अमुलचा भाग) यांच्यातील यशस्वी भागीदारीवर आधारित आहे.

प्रक्रिया: या प्रकल्पांमध्ये मोठ्या प्रमाणात शेण जमा केले जाते आणि त्यातून बायोगॅस तयार केला जातो.
शुद्धता: या गॅसवर प्रक्रिया करून त्यातील कार्बन डायऑक्साइड आणि इतर अशुद्धी काढून टाकल्या जातात, जेणेकरून त्यात ९५% शुद्ध मिथेन राहील.
पर्यावरण पूरक: हा गॅस इलेक्ट्रिक वाहनांपेक्षाही अधिक शाश्वत असल्याचे शाह यांनी नमूद केले आहे.

प्रकल्पाची सद्यस्थिती गुजरातच्या बनासकांठा जिल्ह्यात यापूर्वीच अशा प्रकारचे प्रकल्प यशस्वी झाले आहेत. सध्या बनासमध्ये १०० मेट्रिक टन क्षमतेचे तीन प्रकल्प सुरू झाले असून, आणखी दोन प्रकल्पांचे काम अंतिम टप्प्यात आहे. देशातील इतर दुग्ध सहकारी संस्थांसोबतही यासाठी सामंजस्य करार (MoUs) करण्यात आले असून, निधीची व्यवस्थाही पूर्ण झाली आहे.

हा उपक्रम केवळ भारताला इंधन क्षेत्रात स्वयंपूर्ण बनवण्यासाठीच नाही, तर ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी देण्यासाठी आणि रासायनिक खतांची आयात कमी करण्यासाठी मैलाचा दगड ठरणार आहे.