लयभास्कर लक्ष्मण पर्वतकर
आज गुरुवार, सप्टेंबर ३, २०२६
युगाब्द : ५१२८
भारतीय राष्ट्रीय सौर भद्रा दिनांक १२, शके १९४८
🌞 सूर्योदय : ०६:२४
🌇 सूर्यास्त : १८:५२
🌙 चंद्रोदय : २३:१४
🌙 चंद्रास्त : ११:५३
शक संवत : १९४८ — पराभव
संवत्सर : पराभव
अयन : दक्षिणायन
ऋतु : वर्षा
चंद्रमास : श्रावण
पक्ष : कृष्ण पक्ष
🔱 तिथी : सप्तमी — ०२:२५, सप्टेंबर ०४ पर्यंत
⭐ नक्षत्र : कृत्तिका — ००:२९, सप्टेंबर ०४ पर्यंत
🔸 योग : व्याघात — १८:३३ पर्यंत
🔹 करण : विष्टि — १५:२७ पर्यंत
🔹 द्वितीय करण : बव — ०२:२५, सप्टेंबर ०४ पर्यंत
☀️ सूर्य राशी : सिंह
🌙 चंद्र राशी : मेष — ०७:२५ पर्यंत
⏳ राहुकाल : १४:११ ते १५:४५
⏳ गुलिक काळ : ०९:३१ ते ११:०४
⏳ यमगंड : ०६:२४ ते ०७:५७
✨ अभिजित मुहूर्त : १२:१३ ते १३:०३
⚠️ दुर्मुहूर्त : १०:३३ ते ११:२३
⚠️ दुर्मुहूर्त : १५:३२ ते १६:२२
🌟 अमृत काळ : २२:१२ ते २३:४३
🔸 वर्ज्य : १३:०६ ते १४:३७
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🌟 उद्या — शुक्रवार, सप्टेंबर ४, २०२६
🔱 अगस्त्य अर्घ्य 🔱
पंचांग परंपरेनुसार, आकाशात ‘अगस्त्य’ ताऱ्याचा (कॅनोपस — Canopus) उदय झाल्यानंतर महर्षी अगस्त्य यांच्या सन्मानार्थ अर्घ्य अर्पण करण्याची प्राचीन परंपरा आहे.
🌿 अशी धार्मिक मान्यता आहे की, अगस्त्य ताऱ्याच्या उदयानंतर पावसाळ्यातील दूषित जल शुद्ध होऊन अमृतासमान निर्मळ होते. महर्षी अगस्त्य हे तप, ज्ञान, संयम आणि ऋषिपरंपरेचे तेजस्वी प्रतीक मानले जातात.
🌟 अगस्त्य अर्घ्य मुहूर्त — २०२६
📅 तारीख : ४ सप्टेंबर २०२६, शुक्रवार
🌠 अगस्त्य तारा उदय : पहाटे ०४:५८
🙏 अर्घ्य देण्याची शुभ वेळ : पहाटे ०४:५८ ते सकाळी ०६:००
⏱️ कालावधी : १ तास २ मिनिटे
🔱 अगस्त्य अर्घ्याचे महत्त्व
१. 💧 पाण्याचे शुद्धीकरण — पौराणिक मान्यतेनुसार, अगस्त्य ताऱ्याच्या उदयानंतर नद्या, तलाव आणि जलस्रोतांचे पाणी स्वच्छ व शुद्ध होते. ऋषी अगस्त्य यांनी समुद्राचे पाणी प्राशन केले, अशीही पुराणकथा आहे.
२. 🧘 आरोग्य व बुद्धी — महर्षी अगस्त्य हे ज्ञान, तपश्चर्या आणि साधनेचे प्रतीक मानले जातात. या निमित्ताने केलेल्या उपासनेमुळे मनःशुद्धी, आरोग्य आणि बुद्धीची वृद्धी होते, अशी श्रद्धा आहे.
३. 🙏 दोषनिवारण व समृद्धी — अगस्त्य अर्घ्यामुळे विविध दोष शांत होऊन जीवनात सुख, शांती आणि समृद्धी प्राप्त होते, अशी धार्मिक धारणा आहे.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
📜 आजचा भक्तिसंदेश
‘का फेडित पापताप!
पोसवीत तीरींचे पादप ।
समुद्रा जाय आप ॥’
🌺 पंत महाराज म्हणत :
“भक्तांचे दुःखच माझे दुःख; भक्तांचे सुखच माझे सुख. पाहिजे ते कर, पण मला विसरू नको. तुझ्या योगक्षेमाचा भार मजवर घालून निश्चित राहा. तुझ्या सर्वस्वाची काळजी मला आहे. परमार्थसिद्धीसाठी विनाकारण कष्ट नको. निष्काम भजनी रम. ज्यास त्याचे, त्याप्रमाणे वागत जा. मोक्षपंथाचा ध्वज उभारू नको. बसल्या ठिकाणी सर्व काही—प्रवृत्ती, निवृत्ती आणि वैभव—पुरवून देतो.”
🌿 पंतांचे सांसारिक जीवन म्हणजे प्रवृत्ती आणि निवृत्ती यांचा सुंदर संगम होता.
त्यांचे घर सदैव अतिथी आणि शिष्यांनी भरलेले असे. जवळजवळ बावीस वर्षे त्यांनी बेळगाव येथील मिशन हायस्कूलमध्ये शिक्षक म्हणून कार्य केले; त्याचबरोबर अध्यात्मविद्यादानाचे कार्यही त्यांनी मोठ्या निष्ठेने केले.
त्यांना पाच बंधू होते. पंतांनी त्यांना शिक्षण देऊन पुढे आणले आणि त्यांच्या भरभराटीतच स्वतःचे समाधान मानले. त्यांना एक मुलगा आणि एक मुलगी अशी दोन अपत्ये झाली; परंतु त्यांचा सहवास फार काळ लाभला नाही.
🙏 श्री बालमुकुंद / बाळाप्पा
(मूळ नाव : श्री बाळाजी अनंत कुलकर्णी)
यांच्याकडून त्यांनी गुरुदीक्षा घेतली आणि त्यांचे कार्य पुढे चालू ठेवले.
सन १८८३ पासून पंतांची वृत्ती योगाभ्यासाकडून भक्तीकडे वळली. मन भजनात रमू लागले आणि सहज काव्यस्फूर्ती होऊ लागली. त्यांचा ‘श्रीदत्तप्रेमलहरी’ (पुष्प १ले) हा काव्यसंग्रह प्रसिद्ध आहे.
त्यांचे काव्य नानाविध रसांनी आणि भावनांनी ओथंबलेले असून, त्यात तत्त्वज्ञानाचीही समृद्ध अनुभूती आहे. गीतासार, अमृतानुभव, श्रीदत्तप्रेमलहरी इत्यादी वाङ्मय त्यांनी निर्माण केले.
सन १९०३ पासून पंतांची प्रकृती खालावू लागली. त्यांनी शिक्षकी पेशाचा राजीनामा देऊन अखंड अवधूतचरणसेवेसाठी अधिक वेळ दिला. भजन आणि प्रवचन यांत ते सदैव रमून राहिले.
गुरूंबद्दलचे नितांत प्रेम हेच त्यांच्या जीवनाचे एकमेव सूत्र होते. गुरुभक्तीने ते अक्षरशः बेभान होत असत. त्यांची भक्ती प्रेमस्वरूप आणि स्वरूपानुसंधान करणारी होती. त्यांनी ज्ञानभक्तीचे महत्त्व आपल्या लेखनातून आणि आचरणातून अधोरेखित केले.
🌺 १८५५ : आध्यात्मिक गुरू श्री पंत महाराज बाळेकुंद्रीकर (दत्तोपंत रामचंद्र कुलकर्णी) यांचा जन्म
(तारखेप्रमाणे — श्रावण वद्य ८, शके १७७७)
🙏 निर्वाण : आश्विन वद्य ३, शके १८२७ — दिनांक १६ ऑक्टोबर १९०५
(वयाच्या ५१व्या वर्षी)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🥁 लयभास्कर लक्ष्मण पर्वतकर तथा खाप्रुमामा
खाप्रुजींना लयकारीची दैवी देणगी लाभली होती. दिलेल्या लयीच्या कितीही पट लयीत ते वादन करू शकत असत. तसेच एखाद्या तालाचा ठेका धरून त्याची कितीही भागांत विभागणी करणेही त्यांना सहज शक्य होत असे.
त्यांचे काही ध्वनिमुद्रण त्या काळात प्रसिद्ध झाले होते. सन १९१९ मध्ये पं. विष्णु दिगंबर पलुस्कर यांनी आयोजित केलेल्या संगीत संमेलनात त्यांनी त्या काळातील अग्रगण्य संगीतकारांसमोर आपली कला सादर केली. त्यांच्या अद्भुत लयकारीची अनेक संगीतकारांनी प्रशंसा केली.
त्यांच्या लयज्ञानामुळे ते एकाच वेळी पाच वेगवेगळ्या तालांचे ठेके धरून ते एकाच वेळी समेवर आणू शकत असत.
उदा. डाव्या हाताने त्रिताल (१६ मात्रा), उजव्या हाताने झपताल (१० मात्रा), धमार (१४ मात्रा), चौताल (१२ मात्रा) आणि तोंडाने सवारी (१५ मात्रा) असे पाच तालांचे ठेके एकाच वेळी धरून समेवर आणणे त्यांना सहज जमत असे.
त्यांनी अनेक नवीन तालांची निर्मिती केली. त्यांपैकी ‘परब्रह्मताल’ हा त्यांचा विशेष आवडीचा ताल मानला जातो. तबला आणि पखवाजाबरोबरच त्यांना सारंगीवादन व गायनाचेही ज्ञान होते.
सन १९३९ मध्ये संगीतसम्राट अल्लादियाखाँ यांनी एका समारंभात त्यांना सन्मानपूर्वक ‘लयभास्कर’ ही पदवी दिली. तसेच गोव्यातील रसिकांनी त्यांना ‘तालकंठमणि’ ही पदवी बहाल केली.
📜 १९५३ : तबला, घुमट व सारंगीवादक लक्ष्मण तथा खाप्रुमामा पर्वतकर यांचे निधन.
(जन्म : इ. स. १८७९)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
📜 आजच्या इतिहासातील घटना
🔸 ३०१ — जगातील सर्वात जुने प्रजासत्ताक राष्ट्र सॅन मरीनो स्थापित झाले.
🔸 १७५२ — अमेरिकेत ग्रेगोरियन कॅलेंडरचा वापर सुरू झाला.
🔸 १९१६ — श्रीमती अॅनी बेझंट यांनी होमरूल लीगची स्थापना केली.
🔸 १९३५ — सर मॅल्कम कॅम्पबेल यांनी ताशी ३०० मैलांपेक्षा अधिक वेगाने ऑटोमोबाईल चालविण्याचा विक्रम केला.
🔸 १९७१ — कतारला स्वातंत्र्य मिळाले.
🔸 २०२० — जपानच्या दक्षिण किनाऱ्याजवळील समुद्रात एक मालवाहू जहाज बुडाले. या जहाजातील सुमारे ५८०० गायींचा दुर्दैवी मृत्यू झाला.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🕯️ स्मृतिदिन
▪️ १९५८ — निसर्गकवी माधव केशव काटदरे यांचे निधन.
(जन्म : ३ डिसेंबर १८९२)
▪️ १९६७ — वार्ताहर, संपादक अनंत हरी गद्रे तथा समतानंद यांचे निधन.
(जन्म : १६ ऑक्टोबर १८९०)
▪️ २०१४ — भारतीय राजकारणी ए. पी. वेंकटेश्वरन यांचे निधन.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🌺 आजचे जन्मदिनविशेष
🔸 १९१४ — रा. स्व. संघाचे कार्य दक्षिण भारतात भक्कम करणारे ज्येष्ठ प्रचारक व सहसरकार्यवाह श्री यादवराव कृष्णराव जोशी यांचा जन्म.
(मृत्यू : २० ऑगस्ट १९९२)
🔸 १९२३ — प्रख्यात तबलावादक किशन महाराज यांचा जन्म.
(मृत्यू : ४ मे २००८)
🔸 १९२३ — महाराष्ट्राचे शाहीर कृष्णराव तथा शाहीर साबळे यांचा जन्म.
(मृत्यू : २० मार्च २०१५)
🔸 १९२७ — बंगाली व हिंदी चित्रपट अभिनेते उत्तम कुमार यांचा जन्म.
(मृत्यू : २४ जुलै १९८०)
🔸 १९४० — लक्ष्मीकांत–प्यारेलाल या संगीतकार जोडीतील प्यारेलाल शर्मा यांचा जन्म.
🔸 १९५६ — भारतीय अभिनेते व दिग्दर्शक जिझु दासगुप्ता यांचा जन्म.
(मृत्यू : २१ डिसेंबर २०१२)
🔸 १९७१ — भारतीय-अमेरिकन लेखिका किरण देसाई यांचा जन्म.
🔸 १९७६ — चित्रपट अभिनेता विवेक ओबेरॉय यांचा जन्म.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🌼 प्रार्थना 🌼
जगी सर्व सुखी असा कोण आहे?
विचारी मना, तूच शोधून पाहे ।
मनुष्यदेही सुख-दुःख येत-जात असते;
परंतु ईश्वरचरणी श्रद्धा ठेवणारे मन सदैव शांत राहते.
