उसावरील सर्व प्रकारच्या रोगाना प्रतिकार करणारे जनुक शोधण्यात यश

ब्रासिलीया -उसावरील सर्व प्रकारच्या रोगाना प्रतिकार करणारे जनुक शोधण्यात यश मिळाल्याचा दावा ब्राझीलमधील संशोधकानी केला आहे.

स्टेट युनिव्हर्सिटी ऑफ कॅम्पिनास (UNICAMP) येथे केलेल्या अभ्यासात जंगली उसामधील (सॅकरम स्पॉन्टेनियम) असा जनुक (जीन) शोधण्यात यश मिळवले आहे, जो निमॅटोड्स (एक प्रकारचा जंतू जो खोड खातो), बुरशी, जीवाणू आणि इतर कीटक आणि रोग यांसारख्या जैविक तणावांना प्रतिकार करतो. शिवाय थंडी, दुष्काळ, क्षारता आणि पोषक तत्वांची कमतरता, अशा , तसेच अजैविक संकटाचाही मुकाबला करू शकतो.

या जंगली प्रजातीमधील हे जनुक वंश ओळख किंवा विस्तारशी संबंधित नसल्याने त्याला orphan gene असे संबोधले गेले आहे. ही प्रजाती सर्व प्रकारच्या जैविक आणि अजैविक तणावांचा मुकाबला करते, त्यामुळे त्यावर व्यापक संशोधन सुरू आहे.

Frontiers in Plant Science या जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासावरील लेखानुसार, जबाबदार शास्त्रज्ञांनी S. spontaneum मधील जनुकांनी रोग प्रतिरोधक गुणधर्मांमध्ये किती महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे यावर संशोधन केले.

सर्व सजीवांमध्ये जीन्स असतात जी इतर जीवांच्या जीनोमशी समकक्ष भासतात.. वनस्पती, उदाहरणार्थ, प्रकाशसंश्लेषणात गुंतलेली जीन्स सामायिक करतात. दुसरीकडे, बहुतेक जीवांमध्ये अनाथ किंवा वंश-विशिष्ट जीन्स देखील असतात.

हे जीन्स एका विशिष्ट वर्गीकरण गटात आढळतात ज्यामध्ये इतर वंशातील जनुकांशी कोणतेही लक्षणीय अनुक्रम समानता नसते. या कारणास्तव त्यांना कधीकधी वर्गीकरणानुसार प्रतिबंधित जीन्स म्हणतात.

उदाहरणार्थ, पक्ष्यांमध्ये काही जनुके असतात जी सस्तन प्राण्यांपेक्षा खूप वेगळी असतात. अलीकडील संशोधनात असे दिसून आले आहे की समान वंशाशी संबंधित असलेल्या जवळच्या प्रजातींमधील जीवांमध्ये देखील इतर प्रजातींद्वारे सामायिक केलेली जीन्स असू शकतात.

भूतकाळातील संपूर्ण-जीनोम डुप्लिकेशन घटनांसारख्या वैशिष्ट्यांमुळे संशोधकांना एस. स्पॉन्टेनियममध्ये रस होता, ज्यामुळे एकाच जनुकाच्या अनेक प्रती तयार झाल्या. वैज्ञानिक पुरावे सूचित करतात की हे जीन्स पूर्व-अस्तित्वात असलेल्या जनुकांच्या प्रतींमध्ये उद्भवू शकतात ज्यांचे अनुक्रम उत्परिवर्तनांमुळे बदलतात आणि शेवटी मूळ अनुक्रमांपेक्षा पूर्णपणे भिन्न असतात.

‘अनाथ’ जनुकांच्या उत्पत्तीचे आणखी एक संभाव्य स्पष्टीकरण म्हणजे जीनोमिक क्षेत्रांची पुनर्रचना असू शकते जी जीन्स एन्कोड करत नाहीत, जी वारंवार उसासारख्या जटिल जीनोम असलेल्या जीवांमध्ये दिसतात.

“अभ्यासात, आम्ही एस. स्पॉन्टेनियमच्या जीनोमचे काही भाग ओळखले ज्यात इतर कोणत्याही जीवातील जनुकांशी समानता नाही. आमचा असा विश्वास आहे की ते प्रजातींच्या शारीरिक वैशिष्ट्यांसाठी किंवा गुणधर्मांसाठी जबाबदार असू शकतात,” असे क्लाउडियो बेनिसिओ कार्डोसो-सिल्वा म्हणाले.

मात्र, संशोधकांना शंभर टक्के खात्री नाही, की त्यांनी ओळखलेल्या या ‘अनाथ’ जीन्समुळे ती वनस्पती, जैविक तणावांचा अधिक परिणामकारकपणे सामना करू शकते. परंतु या संशोधनामध्ये त्या जनुकाची अत्यंत महत्वाची भूमिका दिसून आली, हे नक्की.

अधिक वाचा

https://phys.org/news/2022-09-genes-potentially-responsible-sugarcane-resistance.html