जैवइंधन ग्रामीण समृद्धी आणि ऊर्जा सुरक्षेची गुरुकिल्ली – संजीव चोप्रा

५० लाख टन फोर्टिफाईड तांदूळ इथेनॉल उत्पादनासाठी उपलब्ध करणार

नवी दिल्ली : केंद्रीय अन्न आणि सार्वजनिक वितरण विभागाचे सचिव संजीव चोप्रा यांनी जैवइंधनांना केवळ वाहतूक क्षेत्रातील कार्बन उत्सर्जन कमी करण्याचे साधन न मानता, ग्रामीण समृद्धी, कृषी मूल्य निर्मिती आणि ऊर्जा सुरक्षेचा एक महत्त्वाचा मार्ग म्हटले आहे. इथेनॉलमुळे तेल आयात कमी होऊ शकते, ग्रामीण उत्पन्न वाढू शकते आणि इलेक्ट्रिक वाहनांना (EVs) पूरक ठरू शकते, असेही त्यांनी अधोरेखित केले आहे.

संजीव चोप्रा यांनी जैवइंधनाच्या बहुआयामी भूमिकेवर भर दिला. ते म्हणाले की, जगातील इतर देशांचे यशस्वी अनुभव भारतासाठी मार्गदर्शक ठरू शकतात. यामध्ये खालील उदाहरणे समाविष्ट आहेत:

• ब्राझीलचा इथेनॉल कार्यक्रम: ऊसापासून बनवलेले इथेनॉल पेट्रोलमध्ये २७% पर्यंत मिसळले जाते, ज्यामुळे तेल आयात कमी झाली आहे, ग्रामीण उत्पन्न वाढले आहे आणि एक भरभराटीचा जैव-ऊर्जा उद्योग निर्माण झाला आहे.
• अमेरिकेतील मका-आधारित इथेनॉल: अमेरिकेने मका-आधारित इथेनॉलचा वापर करून जवळपास १०% मिश्रण केले आहे, ज्यामुळे त्यांच्या शेती क्षेत्राला पाठिंबा मिळाला आहे आणि वाहतूक उत्सर्जन कमी झाले आहे.
• इंडोनेशियाचा बायोडीझेल मार्ग: इंडोनेशियाने पाम तेलाचा वापर करून B35 मिश्रण अनिवार्य केले आहे, ज्यामुळे आयात कमी झाली आहे आणि पाम तेल उत्पादक शेतकऱ्यांना मदत मिळाली आहे.

चोप्रा यांनी ‘एसआयएएम‘ (SIAM) परिषदेत बोलताना स्पष्ट केले की, इथेनॉल आणि इलेक्ट्रिक वाहने (EVs) या प्रतिस्पर्धी तंत्रज्ञान म्हणून पाहू नयेत, तर ती पर्यावरणाच्या आणि आर्थिक उद्दिष्टांसाठी पूरक मार्ग आहेत. “हे ‘एकतर हे किंवा ते‘ असे नाही. या तंत्रज्ञानांची पूरक पद्धतीने वाढ होऊ शकते, ज्यामुळे ग्राहकांच्या गरजा, उत्पादकांच्या क्षमता आणि पर्यावरणीय उद्दिष्टे पूर्ण होतील,” असे त्यांनी नमूद केले.

विविध फीडस्टॉक बेसचे बळकटीकरण: संजीव चोप्रा यांनी शाश्वत आणि वैविध्यपूर्ण इथेनॉल फीडस्टॉक सुनिश्चित करण्यासाठी सरकारच्या उपक्रमांची रूपरेषा दिली आहे. यामध्ये खालील महत्त्वाच्या बाबींचा समावेश आहे:

• तुटलेल्या तांदळाचा वापर: ऑक्टोबर २०२५ पासून, सरकारी खरेदीमधील तुटलेल्या तांदळाची अनुमेय टक्केवारी कमी केली जाईल, ज्यामुळे पाच राज्यांमध्ये ५० लाख टन फोर्टिफाईड तांदूळ अन्नसुरक्षेवर परिणाम न करता इथेनॉल उत्पादनासाठी उपलब्ध होईल.
• मका उत्पादन वाढ: मका उत्पादन गेल्या दोन वर्षांत ३४० लाख टनांवरून अपेक्षित ४२५ लाख टनांपर्यंत वाढले आहे, ज्यात उच्च उत्पन्न देणाऱ्या जाती आणि काढणीनंतरच्या चांगल्या व्यवस्थापनावर भर दिला जात आहे.
• गोड ज्वारीचे (Sweet Sorghum) परीक्षण: कानपूर येथील राष्ट्रीय साखर संस्थेत (National Sugar Institute) गोड ज्वारीवर केलेल्या चाचण्यांनी दाखवून दिले आहे की, साखरेच्या कारखान्यांमध्ये मोठे उपकरण बदल न करता त्यावर प्रक्रिया करता येते. ऊसासोबत याची लागवड केल्यास भारताच्या इथेनॉल गरजेच्या १०% पर्यंत ते पुरवू शकते.

ग्रामीण अर्थव्यवस्था आणि ऊर्जा सुरक्षा बळकटीकरण: चोप्रा यांनी जैवइंधन मोहिमेला व्यापक ग्रामीण आणि आर्थिक फायद्यांशी जोडले आहे. ऊस, तांदूळ, मका आणि ज्वारी यांसारख्या पिकांसाठी अतिरिक्त बाजारपेठा निर्माण करून, इथेनॉल उत्पादन शेती उत्पन्न स्थिर करण्यास, अतिरिक्त साठा कमी करण्यास आणि भारताची आयात केलेल्या तेलावरील अवलंबित्व कमी करण्यास मदत करू शकते.

याव्यतिरिक्त, या दृष्टिकोनामुळे लिथियम आणि सेमीकंडक्टरसारख्या गंभीर सामग्रीतील जागतिक पुरवठा साखळीतील असुरक्षिततेपासून देशाचे संरक्षण होऊ शकते, जे इलेक्ट्रिक वाहन उत्पादनावर परिणाम करतात. “एक वैविध्यपूर्ण ऊर्जा धोरण आपल्याला आर्थिक आणि पर्यावरणीय दोन्ही दृष्ट्या अधिक लवचिक बनवते,” असे त्यांनी स्पष्ट केले. संजीव चोप्रा यांनी आपला विश्वास व्यक्त करत म्हटले की, “एकत्रितपणे, आपण अतिरिक्त उत्पादन शाश्वत ऊर्जेमध्ये, ग्रामीण वाढ राष्ट्रीय लवचिकतेमध्ये, आणि कृषी मूल्य चिरस्थायी समृद्धीमध्ये रूपांतरित करू शकतो.”