दुष्काळाचा इथेनॉल मिश्रणाला फटका!

नवी दिल्ली : कच्च्या तेलाची आयात कमी करण्यासाठी पेट्रोलमध्ये इथेनॉल मिसळण्याच्या धोरणाला यंदा ‘अल निनो’मुळे निर्माण झालेल्या दुष्काळी परिस्थितीचा फटका बसण्याची शक्यता आहे. कमी पाऊस आणि पिकांचे नुकसान यामुळे इथेनॉल उत्पादनासाठी लागणारा मका आणि साखर यांचा पुरवठा कमी झाला आहे. अशा परिस्थितीत इथेनॉल उत्पादन वाढवण्याऐवजी अन्नधान्याची उपलब्धता जपण्याला सरकारने प्राधान्य द्यावे लागत आहे.

२० टक्क्यांच्या उद्दिष्टावर परिणाम

पेट्रोलमध्ये इथेनॉलचे मिश्रण वाढवून ते २० टक्क्यांपर्यंत नेण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. मात्र, कच्च्या मालाची कमतरता कायम राहिल्यास यंदा मिश्रणाचे प्रमाण या पातळीखाली जाऊ शकते. अन्नधोरण तज्ज्ञ जी. के. सूद यांच्या मते, चालू हंगामात इथेनॉल मिश्रणाचे प्रमाण सुमारे १५ टक्क्यांपर्यंत घसरू शकते.

भारत जगातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेल्या देशांपैकी एक असल्याने, विशेषतः दुष्काळी वर्षांत अन्नधान्याची उपलब्धता महत्त्वाची ठरते. त्यामुळे अन्नधान्याच्या वापराबाबत निर्णय घेताना इंधनासाठी लागणाऱ्या इथेनॉलच्या गरजेपेक्षा अन्नसुरक्षेला अधिक प्राधान्य द्यावे, असा तज्ज्ञांचा दृष्टिकोन आहे.

इथेनॉल मिश्रणामुळे झालेली बचत

बातमीत दिलेल्या सरकारी आकडेवारीनुसार, २०१४ पासून पेट्रोलमध्ये इथेनॉलचे मिश्रण वाढवण्याच्या प्रक्रियेमुळे इंधन आयातीवरील खर्चात सुमारे २ लाख कोटी रुपयांची बचत झाली आहे. सध्याच्या २० टक्के मिश्रणामुळे वार्षिक बचत सुमारे ८३ हजार कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचल्याचेही वृत्तात म्हटले आहे.

मात्र, यंदा अल निनोच्या प्रभावामुळे पावसाचे प्रमाण सरासरीपेक्षा कमी राहिले. परिणामी, मका आणि साखरेच्या पिकांचे नुकसान झाले. पिकांच्या नुकसानीमुळे या कच्च्या मालाच्या किमती वाढल्या असून, तांदळाच्या किमतीतही वाढ झाल्याचे बातमीत नमूद आहे. त्यामुळे इथेनॉल निर्मितीसाठी या वस्तूंचा वापर करणे अधिक कठीण आणि खर्चिक होऊ शकते.

तांदूळ पर्याय; पण खर्चिक

मका आणि साखरेची उपलब्धता कमी झाल्यास तांदूळ हा इथेनॉल उत्पादनासाठी पर्याय ठरू शकतो. भारताकडे तांदळाचा मोठा साठा असल्याने तो वापरण्याची शक्यता आहे. मात्र, सरकारसाठी हा पर्याय महागडा ठरू शकतो. कारण सरकार तांदूळ ज्या दराने खरेदी करते आणि साठवते, त्या खर्चाच्या तुलनेत इथेनॉल उत्पादकांना तो कमी दराने उपलब्ध करून देणे आर्थिकदृष्ट्या आव्हानात्मक ठरू शकते.

इथेनॉल उत्पादकांवर आर्थिक ताण

इथेनॉलची मागणी वाढेल आणि पेट्रोलमधील मिश्रणाचे प्रमाण २० टक्क्यांपर्यंत जाईल, या अपेक्षेने अनेक उत्पादकांनी आपली उत्पादनक्षमता वाढवली आहे. त्यासाठी त्यांनी मोठी गुंतवणूक केली असून कर्जही घेतले आहे.

आता कच्च्या मालाच्या तुटवड्यामुळे इथेनॉल मिश्रणाचे प्रमाण कमी झाल्यास, उत्पादकांची अपेक्षित विक्री होणार नाही. त्यांच्या उत्पादन क्षमतेचा पूर्ण वापरही होऊ शकणार नाही. परिणामी, त्यांच्यावर कर्जफेडीचा आणि आर्थिक दबाव वाढू शकतो; तसेच गरजेपेक्षा जास्त उत्पादनक्षमता उपलब्ध राहण्याची शक्यता आहे.

थोडक्यात, इथेनॉल मिश्रण वाढवल्याने तेल आयात कमी करण्यास आणि खर्च वाचवण्यास मदत झाली आहे. पण दुष्काळी परिस्थितीत मका, साखर आणि तांदूळ यांसारख्या संसाधनांचा वापर करताना इंधनाची गरज आणि अन्नसुरक्षा यांचा समतोल राखणे आवश्यक ठरणार आहे.