इंधन आयातीचे २२ लाख कोटी वाचणार! नितीन गडकरींचा १००% इथेनॉलचा 'मास्टरप्लॅन'

जाणून घ्या तुमच्या खिशावर आणि वाहनावर काय होणार परिणाम

नवी दिल्ली: भारताला ऊर्जा क्षेत्रात पूर्णपणे ‘आत्मनिर्भर’ बनवण्यासाठी आणि कच्च्या तेलाच्या आयातीवरील अवाढव्य खर्च कमी करण्यासाठी केंद्रीय रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्री नितीन गडकरी यांनी आता १००% इथेनॉल (E100) इंधनाचा वापर वाढवण्यावर भर दिला आहे. ‘इंडियन फेडरेशन ऑफ ग्रीन एनर्जी’च्या कार्यक्रमात बोलताना त्यांनी देशातील इंधन व्यवस्थेत आमूलाग्र बदल करण्याचे संकेत दिले आहेत.

१. आयातीवरील अवलंबित्व आणि आर्थिक बचत

नितीन गडकरी यांनी स्पष्ट केले की, सध्या भारत आपल्या एकूण इंधन गरजेच्या ८७ टक्के कच्च्या तेलाची आयात करतो. यासाठी देशाला दरवर्षी सुमारे २२ लाख कोटी रुपये खर्च करावे लागतात. सध्या पश्चिम आशियात (West Asia) सुरू असलेल्या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यात व्यत्यय येण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. अशा स्थितीत, देशांतर्गत उत्पादित होणारे इथेनॉल हाच एकमेव खात्रीशीर पर्याय असून, यामुळे २२ लाख कोटी रुपयांचे परकीय चलन वाचण्यास मदत होईल.

२. काय आहे ‘E100’ इंधन? (तांत्रिक स्वरूप)

ई-१०० म्हणजे १००% इथेनॉल असले तरी, सुरक्षेच्या कारणास्तव भारतात त्याचे स्वरूप थोडे वेगळे ठेवण्यात आले आहे. ‘इंडियन ऑईल’ने (IndianOil) सादर केलेल्या या इंधनात साधारणपणे ९३ ते ९३.५ टक्के इथेनॉल, ५ टक्के पेट्रोल आणि १.५ टक्के को-सॉल्व्हेंट (Co-solvent) समाविष्ट असते. हे मिश्रण सुरक्षित असून ते इंधनाची ज्वलनक्षमता टिकवून ठेवते.

३. अंमलबजावणीचा रोडमॅप: ई-२० ते ई-१००

ई-२० (E20) चे यश: भारताने १ एप्रिल २०२६ पासून पेट्रोलमध्ये २० टक्के इथेनॉल मिश्रणाचे उद्दिष्ट पूर्ण केले आहे.
फ्लेक्स-फ्युएल वाहने (FFVs): आता सरकारचे पूर्ण लक्ष फ्लेक्स-फ्युएल वाहनांवर असून, जी वाहने ८५% ते १००% इथेनॉलवर चालू शकतील [६]. यासाठी ई-८५ इंधनाचा मसुदा (Draft Notification) अंतिम टप्प्यात आहे.
कॅफे-३ मानके (CAFE III Standards): १ एप्रिल २०२७ पासून लागू होणाऱ्या नव्या मानकांमुळे वाहन उत्पादकांना इलेक्ट्रिक आणि फ्लेक्स-फ्युएल तंत्रज्ञान स्वीकारणे अनिवार्य होणार आहे.

४. वितरण व्यवस्था आणि उपलब्धता

ई-१०० इंधनाची सुरुवात खरंतर २०२४ मध्येच केंद्रीय मंत्री हरदीप सिंह पुरी यांच्या हस्ते झाली होती. सध्या महाराष्ट्र, कर्नाटक, उत्तर प्रदेश, नवी दिल्ली आणि तामिळनाडू या पाच राज्यांतील १८३ पेट्रोल पंपांवर (Retail Outlets) हे इंधन प्रायोगिक तत्त्वावर उपलब्ध आहे.

५. उत्पादक आणि ग्राहकांवर होणारा परिणाम

वाहन उत्पादकांसमोरील आव्हान: इथेनॉल हे पेट्रोलच्या तुलनेत जास्त गंज निर्माण करणारे (Corrosive) असते. त्यामुळे वाहन कंपन्यांना अशी इंजिने विकसित करावी लागतील जी या उच्च इथेनॉल मिश्रणाला सहन करू शकतील. इंजिनचे ट्युनिंग करणे हे त्यांच्यापुढील मुख्य तांत्रिक आव्हान असेल.
ग्राहकांचे फायदे: एकदा का फ्लेक्स-फ्युएल इंजिन विकसित झाले की, ग्राहकांना वाहनातून अधिक पॉवर आऊटपुट आणि चांगली कार्यक्षमता मिळेल. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, इथेनॉलचे उत्पादन भारतातच होणार असल्याने पेट्रोलच्या तुलनेत इंधनाचे दर कमी राहतील, ज्यामुळे सर्वसामान्यांची मोठी बचत होईल.

६. जागतिक स्तरावर भारत कुठे?

सध्या जागतिक स्तरावर केवळ ब्राझील हा असा देश आहे जिथे १००% इथेनॉलचा वापर मोठ्या प्रमाणावर केला जातो. स्वीडन ई-८५ चा वापर करतो, तर युरोपियन देश अजूनही ५ ते १० टक्क्यांच्या मर्यादेत आहेत. भारत आता ब्राझीलच्या पावलावर पाऊल ठेवून जागतिक ‘बायो-फ्युएल’ क्रांतीचे नेतृत्व करण्याच्या तयारीत आहे.