श्री बाळूमामा जयंती

आज शुक्रवार, ऑक्टोबर २३, २०२६
युगाब्द : ५१२८
भारतीय राष्ट्रीय सौर कार्तिक दिनांक १, शके १९४८
🌅 सूर्योदय ०६:३५
🌇 सूर्यास्त १८:१०
🌙 चंद्रोदय १६:१३
🌙 चंद्रास्त ०४:३१, ऑक्टोबर २४
शक संवत : १९४८ पराभव
संवत्सर : पराभव
दक्षिणायन
ऋतू : शरद
चंद्रमास : आश्विन
पक्ष : शुक्ल पक्ष
तिथी : द्वादशी – १४:३५ पर्यंत
नक्षत्र : पूर्वाभाद्रपदा – २१:०२ पर्यंत
योग : ध्रुव – २२:०८ पर्यंत
करण : बालव – १४:३५ पर्यंत
द्वितीय करण : कौलव – ०२:११, ऑक्टोबर २४ पर्यंत
सूर्य राशी : तूळ
चंद्र राशी : कुंभ – १५:०३ पर्यंत
राहुकाल १०:५६ ते १२:२३
गुलिक काल ०८:०२ ते ०९:२९
यमगण्ड १५:१६ ते १६:४३
अभिजित मुहूर्त ११:५९ ते १२:४६
दुर्मुहूर्त ०८:५४ ते ०९:४०
दुर्मुहूर्त १२:४६ ते १३:३२
अमृत काल १२:५८ ते १४:३५
वर्ज्य ०६:२६, ऑक्टोबर २४ ते ०८:००, ऑक्टोबर २४

🌺 संत श्री बाळूमामा जयंती विशेष 🌺
संत श्री बाळूमामांचा एक प्रसिद्ध मंत्र आहे —
“ॐ श्री सद्गुरू बाळूमामा नमः!”
हा मंत्र जपल्याने मनःशांती लाभते, भय दूर होते आणि मनोकामना पूर्ण होतात, अशी भक्तांची श्रद्धा आहे.
संत श्री बाळूमामा
संत श्री बाळूमामांना कीर्ती किंवा प्रसिद्धीची हाव नव्हती. भक्तांचे कल्याण व्हावे, या हेतूने त्यांनी प्रसंगानुरूप काही चमत्कार घडविल्याचे सांगितले जाते. पंचमहाभूतांवर त्यांची सत्ता होती, अशी त्यांच्या भक्तांची श्रद्धा होती. कन्नड आणि मराठी ग्रामीण बोलीभाषांतून ते सर्वांना न्याय, नीती आणि धर्माचरणाचा उपदेश करीत असत. प्रसंगी ते शिव्याही देत; मात्र त्यांच्या शिव्यांकडे भक्त आशीर्वादरूपी ओव्यांप्रमाणे पाहत असत.

लहानांपासून थोरांपर्यंत, गरीबांपासून श्रीमंतांपर्यंत आणि अडाणींपासून विद्वानांपर्यंत सर्वच स्तरांतील स्त्री-पुरुष त्यांचे भक्त होते आणि आजही आहेत. शर्ट, धोतर, फेटा, कांबळा आणि कोल्हापुरी चप्पल हा त्यांचा साधा पेहराव होता. भाजी-भाकरीचा साधा आहार त्यांना आवडत असे. ऊन, वारा, पाऊस किंवा थंडी असो, बकऱ्यांसोबत शिवारातच त्यांचा मुक्काम असे.
गोरगरिबांना अन्नदान व्हावे आणि त्यांनी भक्तिमार्गाकडे वळावे, या उद्देशाने त्यांनी १९३२ पासून भंडारा उत्सव सुरू केला.
आज संत श्री बाळूमामा जयंती आहे.
त्यांचा जन्म ३ ऑक्टोबर १८९२ रोजी आश्विन शुद्ध द्वादशीला झाल्याचे सांगितले जाते.
🌺 भारताच्या दुर्गा : इतिहासाच्या पानांत दडलेल्या! 🌺
कित्तूरची राणी चेन्नम्मा — ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध लढणारी शूरवीर राणी
राणी चेन्नम्मा या ब्रिटिश साम्राज्याविरुद्ध सशस्त्र संघर्ष करणाऱ्या भारतातील आरंभीच्या महिला शासकांपैकी एक होत्या. ब्रिटिश सत्तेला धैर्याने आव्हान देणाऱ्या या शूर राणीने आपल्या पराक्रमाने इतिहासात अढळ स्थान निर्माण केले. त्या कर्नाटकातील कित्तूर संस्थानाच्या राणी होत्या. आज त्या कित्तूर राणी चेन्नम्मा या नावाने प्रसिद्ध आहेत. त्यांच्या शौर्याची गाथा जाणून घेण्यासाठी इतिहासातील काही पाने उलटून पाहू या.
राणी चेन्नम्मा यांचा जन्म कर्नाटकातील बेळगावजवळील काकती या गावात झाला. राणी लक्ष्मीबाईंच्या आधी अनेक दशके त्यांनी ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध संघर्ष केला. लहानपणापासूनच त्यांना घोडेस्वारी, तलवारबाजी आणि तिरंदाजीचे प्रशिक्षण मिळाले होते. त्यांच्या धाडसामुळे त्या परिसरात प्रसिद्ध होत्या.
वयाच्या अवघ्या पंधराव्या वर्षी त्यांचा विवाह कित्तूरचे शासक मल्लसरजा देसाई यांच्याशी झाला. १८१६ मध्ये पतीच्या निधनानंतर त्यांच्या आयुष्यात दुःखाचे सावट आले. त्यांना एक मुलगा झाला होता; मात्र १८२४ मध्ये त्याचाही मृत्यू झाला. त्यामुळे कित्तूर संस्थानाचे भविष्य सुरक्षित ठेवण्याचे मोठे आव्हान त्यांच्यासमोर उभे राहिले.
ब्रिटिशांनी संस्थानांवर आपले वर्चस्व प्रस्थापित करण्यासाठी विविध धोरणांचा अवलंब केला. पुढे लॉर्ड डलहौसीने प्रसिद्ध केलेल्या दत्तक वारस नामंजूर धोरणामुळे अनेक संस्थानांचे स्वातंत्र्य धोक्यात आले. तथापि, कित्तूरच्या संघर्षाच्या वेळी डलहौसीचे हे धोरण अस्तित्वात आलेले नव्हते. कित्तूरच्या वारसाहक्काच्या प्रश्नावरून ब्रिटिश आणि राणी चेन्नम्मा यांच्यात संघर्ष निर्माण झाला.
कित्तूरच्या कारभारात धारवाडचे जिल्हाधिकारी थॅकरे आणि प्रांताचे आयुक्त चॅप्लिन यांनी हस्तक्षेप केला. ब्रिटिशांनी कित्तूरच्या राजघराण्याचा वारसाहक्क मान्य केला नाही आणि संस्थानाने ब्रिटिशांचे वर्चस्व स्वीकारावे, अशी भूमिका घेतली.
राणी चेन्नम्मा आणि स्थानिक जनतेने ब्रिटिशांच्या या अन्यायकारक भूमिकेला जोरदार विरोध केला. थॅकरेने कित्तूरवर हल्ला केला. त्यानंतर झालेल्या युद्धात थॅकरेसह अनेक ब्रिटिश सैनिक मारले गेले. या विजयाने ब्रिटिश सत्तेला मोठा धक्का बसला.
त्यानंतर ब्रिटिशांनी म्हैसूर आणि सोलापूर परिसरातून मोठे सैन्य आणून कित्तूरला वेढा घातला. राणी चेन्नम्मा यांनी युद्ध टाळण्यासाठी चॅप्लिन आणि बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या गव्हर्नरशी वाटाघाटी करण्याचे प्रयत्न केले; परंतु त्यांना यश आले नाही. अखेर त्यांना पुन्हा युद्धाला सामोरे जावे लागले.
सुमारे बारा दिवस राणी आणि त्यांच्या शूर सैनिकांनी किल्ल्याचे रक्षण केले. मात्र, फितुरीमुळे दारूगोळ्याच्या साठ्यात भेसळ झाल्याचे सांगितले जाते. परिणामी, १८२४ मध्ये कित्तूरचा पराभव झाला. राणी चेन्नम्मा यांना कैद करून बैलहोंगलच्या किल्ल्यात ठेवण्यात आले. तेथे त्यांनी धार्मिक ग्रंथांचे वाचन आणि पूजाअर्चा करण्यात आपले उर्वरित आयुष्य व्यतीत केले. १८२९ मध्ये त्यांचे निधन झाले.
राणी चेन्नम्मा ब्रिटिशांविरुद्धचा संघर्ष जिंकू शकल्या नाहीत; मात्र त्यांचे शौर्य आणि स्वाभिमान इतिहासात अमर झाले. कित्तूर राणी चेन्नम्मा, ओनाके ओबव्वा, राणी अब्बक्का आणि केलाडी चेन्नम्मा यांसारख्या वीरांगना कर्नाटकाच्या शौर्यपरंपरेचे प्रतीक मानल्या जातात.
स्वातंत्र्यलढ्याच्या काळात राणी चेन्नम्मांच्या पराक्रमावर आधारित नाटके, गीते, लोकगीते आणि लावण्या सादर केल्या जात. या माध्यमांतून त्यांच्या संघर्षाची प्रेरणा जनमानसात पोहोचली.
११ सप्टेंबर २००७ रोजी नवी दिल्लीतील संसदेच्या परिसरात कित्तूर राणी चेन्नम्मा यांचा पुतळा स्थापित करण्यात आला. ब्रिटिश सत्तेला धैर्याने आव्हान देणाऱ्या या वीरांगनेला वाहिलेली ही एक महत्त्वपूर्ण श्रद्धांजली आहे.

📜 आजच्या दिनविशेषातील महत्त्वाच्या नोंदी
जन्मदिन
१७७८ : कित्तूरच्या राणी चेन्नम्मा यांचा जन्म. (निधन : २ फेब्रुवारी १८२९)
१८७९ : वैदिक धर्माचे पुरस्कर्ते शंकर रामचंद्र तथा आहिताग्नि राजवाडे यांचा जन्म. (निधन : २७ नोव्हेंबर १९५२)
आहिताग्नि शंकर रामचंद्र राजवाडे यांचे संस्कृत, इंग्रजी आणि फ्रेंच या भाषांवर प्रभुत्व होते. त्यांनी ज्ञानसंग्रहाच्या आधारे ‘गीताभाष्य’ या ग्रंथासह विपुल ग्रंथलेखन केले. देशभर भ्रमंती करून धर्म, तत्त्वज्ञान आणि इतिहास या विषयांवर व्याख्याने दिली. अग्निहोत्र स्वीकारल्यामुळे त्यांना ‘आहिताग्नि’ ही उपाधी मिळाली होती. काव्य, साहित्य, संगीत, नाटक आणि क्रीडा या विषयांत त्यांना विशेष रस होता. विवाहशास्त्र, मानवधर्मशास्त्र, प्रजननशास्त्र आणि मनोविज्ञानशास्त्र यांचाही त्यांचा सखोल अभ्यास होता.
घटना
१७०७ : ग्रेट ब्रिटनच्या पहिल्या संसदेची बैठक झाली.
१८५० : अमेरिकेत पहिले राष्ट्रीय महिला हक्क संमेलन सुरू झाले.
१८९० : हरी नारायण आपटे यांनी ‘करमणूक’ या साप्ताहिकातून स्फुट गोष्टी लिहिण्यास प्रारंभ केला. यामुळे मराठी लघुकथेच्या विकासाला चालना मिळाली.
१९४४ : दुसरे महायुद्ध सुरू असताना सोव्हिएत लाल सैन्याने हंगेरीत प्रवेश केला.
१९७३ : संयुक्त राष्ट्रांच्या हस्तक्षेपानंतर इस्रायल आणि सीरिया यांच्यातील युद्धविरामाची प्रक्रिया पुढे आली.
१९९७ : सामाजिक कार्यासाठीचे जर्मनीचे ‘योजेफ ब्यूज पारितोषिक’ किरण बेदी यांना प्रदान करण्यात आले.
२००१ : ॲपल कंपनीने आपला पहिला आयपॉड हा पोर्टेबल डिजिटल मीडिया प्लेअर बाजारात आणला. या उपकरणाने संगीत ऐकण्याच्या पद्धतीत मोठे परिवर्तन घडवले.
मृत्यू
२०१२ : बंगाली कवी आणि कादंबरीकार सुनील गंगोपाध्याय यांचे निधन. (जन्म : ७ सप्टेंबर १९३४)
२०२३ : भारताचे माजी कसोटी क्रिकेटपटू बिशनसिंग बेदी यांचे निधन. (जन्म : २५ सप्टेंबर १९४६)
बिशनसिंग बेदी हे भारतातील महान डावखुरे फिरकी गोलंदाज होते. त्यांनी ६७ कसोटी सामन्यांत २६६ बळी घेतले. त्यांच्या प्रभावी फिरकी गोलंदाजीमुळे जगातील उत्कृष्ट फिरकीपटूंमध्ये त्यांची गणना होत असे.
जन्म
१९२३ : ‘श्रीविद्या प्रकाशन’चे संस्थापक दामोदर दिनकर तथा मधुकाका कुलकर्णी यांचा जन्म. (निधन : २२ फेब्रुवारी २०००)
१९२४ : संगीतकार, गायक आणि नट संगीतभूषण पं. राम मराठे यांचा जन्म. (निधन : ४ ऑक्टोबर १९८९)
१९३७ : भारतीय अभिनेते, दिग्दर्शक आणि निर्माते देवेन वर्मा यांचा जन्म. (निधन : २ डिसेंबर २०१४)
१९४५ : अभिनेते आणि नाट्यनिर्माते शफी इनामदार यांचा जन्म. (निधन : १३ मार्च १९९६)
१९७४ : भारतीय पत्रकार आणि लेखक अरविंद अडिगा यांचा जन्म.