शिक्षक दिन

आज शनिवार, सप्टेंबर ५, २०२६
युगाब्द : ५१२८
☀️ भारतीय राष्ट्रीय सौर भाद्रपद दिनांक १४, शके १९४८
🌅 सूर्योदय : ०६:२४
🌇 सूर्यास्त : १८:५०
🌙 चंद्रोदय : ०१:१६, सप्टेंबर ०६
🌙 चंद्रास्त : १४:०२
शक संवत : १९४८ — पराभव
संवत्सर : पराभव
अयन : दक्षिणायन
ऋतु : वर्षा
चंद्रमास : श्रावण
पक्ष : कृष्ण पक्ष
🔸 तिथी : नवमी — २१:५३ पर्यंत
🔸 नक्षत्र : मृगशीर्ष — २१:३० पर्यंत
🔸 योग : वज्र — १२:४७ पर्यंत
🔸 करण : तैतिल — ११:०४ पर्यंत
🔸 द्वितीय करण : गर — २१:५३ पर्यंत
☀️ सूर्य राशी : सिंह
🌙 चंद्र राशी : वृषभ — १०:१८ पर्यंत
⏰ राहुकाल : ०९:३१ ते ११:०४
⏰ गुलिक काल : ०६:२४ ते ०७:५७
⏰ यमगंड : १४:१० ते १५:४३
✨ अभिजित मुहूर्त : १२:१२ ते १३:०२
⚠️ दुर्मुहूर्त : ०६:२४ ते ०७:१४
⚠️ दुर्मुहूर्त : ०७:१४ ते ०८:०४
🌸 अमृत काल : १३:१७ ते १४:४६
⚠️ वर्ज्य : ०५:२०, सप्टेंबर ०६ ते ०६:४९, सप्टेंबर ०६
🥣 दहीहंडी — गोपाळकाला 🥣
🎶 “गोविंदा आला रे आला,
जरा मटकी संभाळ बृजबाला,
अरे एक, दोन, तीन, चार,
संग पाच, सहा, सात हैं ग्वाला…” 🎶

श्रीकृष्णाला बालपणी दही, दूध आणि लोणी यांची विशेष आवड होती. उंच ठिकाणी बांधलेल्या मडक्यातील लोणी मिळवण्यासाठी श्रीकृष्ण आपल्या सवंगड्यांच्या मदतीने मानवी मनोरा रचत असे, अशी कृष्णलीला सांगितली जाते. या बाललीलेच्या स्मरणार्थ दहीहंडी व गोपाळकाला हा उत्सव मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो.
💠 आज दहीहंडी / गोपाळकाला दिन आहे.

👨‍🏫 ५ सप्टेंबर — शिक्षक दिन 👩‍🏫
भारतात दरवर्षी ५ सप्टेंबर रोजी शिक्षक दिन साजरा केला जातो. भारताचे दुसरे राष्ट्रपती, महान तत्त्वज्ञ व शिक्षणतज्ज्ञ भारतरत्न डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांच्या जन्मदिवसानिमित्त हा दिवस साजरा केला जातो.

१९६२ पासून भारतात शिक्षक दिनाची ही परंपरा सुरू झाली. डॉ. राधाकृष्णन यांनी शिक्षण आणि शिक्षकांच्या भूमिकेला सदैव महत्त्व दिले. त्यांच्या जन्मदिवशी शुभेच्छा देण्याऐवजी तो दिवस शिक्षकांच्या सन्मानासाठी साजरा करावा, अशी त्यांची इच्छा होती.
शिक्षकांच्या हातात देशाचे भविष्य घडविण्याची मोठी जबाबदारी असते. त्यांच्या मार्गदर्शनातून डॉक्टर, शास्त्रज्ञ, अभियंते, लेखक, शिक्षक तसेच विविध क्षेत्रांत देशाचे नाव उंचावणाऱ्या पिढ्या घडतात.
आई-वडिलांनंतर जीवनातील अनेक महत्त्वाचे धडे आपल्याला शिक्षकांकडून मिळतात. चांगले संस्कार, शिस्त, योग्य विचार, ज्ञान आणि आत्मविश्वास यांच्या माध्यमातून व्यक्तिमत्त्व घडविण्यात शिक्षकांचा मोठा वाटा असतो.

🙏 ज्ञानाचा दीप प्रज्वलित करून भावी पिढी घडविणाऱ्या सर्व गुरुजनांना मनःपूर्वक अभिवादन!
🌹 शिक्षक दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा! 🌹
🌼 स्वामी वरदानंद भारती — पुण्यस्मरण 🌼
श्रावण वद्य ११, शके १९२४ या दिवशी स्वामी वरदानंद भारती यांनी गंगास्नानोत्तर समाधी घेतली. समस्त भक्त परिवारासाठी त्यांनी त्यापूर्वी एक आदेशात्मक कविता लिहून ठेवली होती.

“साक्ष ठेवुनी तुम्हां संता,
देह सोडितो हा आता.”
तसेच—
“मी म्हणजे ना शरीर,
मी मद्ग्रंथांचा संभार।
त्यांचे वाचनचिंतन,

यथाशक्ती आचरण।”
हाच संदेश त्यांनी आपल्या भक्तांना दिला. “हीच गुरुपूजा खरी” असा त्यांच्या संदेशाचा भावार्थ होता.
स्वामीजी समाधिस्थ झाले ३ सप्टेंबर २००२ रोजी सकाळी ९ वाजता आणि ५ सप्टेंबर २००२ रोजी पहाटे ५ वाजता त्यांचे प्राणोत्क्रमण झाले. ही संजीवन समाधी असल्याचे मानले जाते.
आजच्या विज्ञानयुगातही अध्यात्मिक साधनेची सर्वोच्च अवस्था साध्य होऊ शकते, हे त्यांनी आपल्या आचरणातून दाखवून दिले. ‘कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः’ या कोटीतील ते दिव्य पुरुष होते.
🙏 स्वामी वरदानंद भारती यांना विनम्र अभिवादन व पुण्यस्मरण!

📚 जे. पी. नाईक — जागतिक कीर्तीचे शिक्षणतज्ज्ञ 📚
५ सप्टेंबर हा भारतरत्न डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांचा जन्मदिवस म्हणून शिक्षक दिन म्हणून साजरा केला जातो. याच दिवशी जागतिक पातळीवर मान्यता लाभलेले शिक्षणतज्ज्ञ जयंत पांडुरंग नाईक (जे. पी. नाईक) यांचाही जन्मदिवस आहे.

१९०७ मध्ये जन्मलेले जे. पी. नाईक हे भारतातील ग्रामीण शिक्षणप्रसार, प्राथमिक शिक्षणाचे सार्वत्रिकीकरण, शिक्षण प्रशासन, शैक्षणिक नियोजन आणि सामाजिक शास्त्रांच्या संशोधनातील महत्त्वाचे योगदानकर्ते होते.
त्यांचे मूळ नाव विठ्ठल हरी घोटगे

. कोल्हापूर जिल्ह्यातील बहिरेवाडी हे त्यांचे मूळ गाव. स्वातंत्र्यलढ्यात सहभागी झाल्यानंतर त्यांनी जयंत पांडुरंग नाईक हे नाव धारण केले आणि पुढे याच नावाने ते प्रसिद्ध झाले.
स्वातंत्र्यसैनिक म्हणून तुरुंगवास भोगत असताना त्यांनी कैद्यांच्या त्वचारोगावर उपयुक्त ठरणारे मलम तयार केले. त्याबद्दल इंग्रज सरकारने शिक्षेत सूट देऊ केली; मात्र नाईकांनी त्याऐवजी वैद्यकशास्त्राची पुस्तके देण्याची मागणी केली. त्यांच्या ज्ञानलालसेचे हे उदाहरण त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची झलक दाखवते.

तुरुंगातून सुटल्यानंतर त्यांनी धारवाड जिल्ह्यातील उप्पीनबेट्टीगेरी या गावात समाजकार्याला सुरुवात केली. आरोग्य, साक्षरता, ग्रामविकास आणि सामुदायिक श्रमदान यांद्वारे त्यांनी ग्रामीण विकासाचा आदर्श निर्माण केला.

महात्मा फुले, महात्मा गांधी आणि मार्क्स यांच्या विचारांचा प्रभाव त्यांच्या शैक्षणिक चिंतनावर दिसून येतो. प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण, ग्रामीण शिक्षण, शिक्षण प्रशासन, अनौपचारिक शिक्षण, शैक्षणिक अर्थशास्त्र, शिक्षण संशोधन, सामाजिक शास्त्रे, आरोग्य आणि नगररचना अशा विविध विषयांवर त्यांनी चिंतन व लेखन केले.

‘भारतीय जनतेचे शिक्षण’ आणि ‘शिक्षण आयोग आणि तद्नंतर’ या त्यांच्या महत्त्वाच्या ग्रंथांत त्यांच्या शैक्षणिक तत्त्वज्ञानाचे प्रतिबिंब दिसते.
भारतातील प्राथमिक शिक्षणाच्या नियोजनाला आणि शिक्षणाच्या सार्वत्रिकीकरणाला त्यांनी भक्कम पाया घातला. शिक्षण, आरोग्य आणि शेती या भारतीय पुनर्निर्माणातील महत्त्वाच्या क्षेत्रांना त्यांनी विशेष प्राधान्य दिले.

भारत सरकारने १९७४ मध्ये जे. पी. नाईक यांना पद्मभूषण पुरस्काराने गौरविले.
त्यांच्या कार्याची व्यापकता लक्षात घेता शिक्षक दिनाच्या निमित्ताने या महान शिक्षणतज्ज्ञाचेही स्मरण व अभिवादन व्हावे, हीच त्यांना खरी आदरांजली ठरेल.

🙏 डॉ. जे. पी. नाईक यांना विनम्र अभिवादन!
📜 आजच्या दिनविशेषातील काही महत्त्वाच्या घटना
🔹 १९३२ — बर्किना फासोच्या वसाहतीचे आयव्हरी कोस्ट, माली व नायजर या प्रदेशांत विभाजन करण्यात आले.

🔹 १९४१ — इस्टोनिया नाझी जर्मनीच्या ताब्यात गेला.
🔹 १९६० — रोम ऑलिम्पिकमध्ये लाईट-हेवीवेट बॉक्सिंग स्पर्धेत मोहम्मद अली यांनी सुवर्णपदक जिंकले.
🔹 १९७० — इटालियन ग्रांप्रीच्या सरावादरम्यान झालेल्या अपघातात जोकेन रिंट यांचा मृत्यू झाला. त्यांना मरणोत्तर फॉर्म्युला वन विश्वविजेतेपद मिळाले.
🔹 १९७२ — ‘ब्लॅक सप्टेंबर’ संघटनेच्या दहशतवाद्यांनी म्युनिक ऑलिम्पिकमध्ये इस्रायली खेळाडूंना ओलीस ठेवले.
🔹 १९७५ — अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष जेराल्ड फोर्ड यांच्यावर झालेला हत्येचा प्रयत्न अयशस्वी ठरला.
🔹 १९७७ — ‘व्हॉयेजर-१’ या अंतराळयानाचे प्रक्षेपण करण्यात आले.
🔹 १९८४ — ‘एसटीएस-४१-डी’ मोहिमेअंतर्गत स्पेस शटल डिस्कव्हरीने आपली पहिली अंतराळयात्रा पूर्ण केली.
🔹 २००५ — इंडोनेशियातील सुमात्रा येथे मंडाला एअरलाइन्सचे फ्लाइट ०९१ दाट लोकवस्तीच्या भागात कोसळले.

🕯️ आजचे पुण्यस्मरण

१९१८ — उद्योगपती सर रतनजी जमसेठजी टाटा यांचे निधन.
१९७८ — कवी, संवादलेखक, नाटककार व पत्रकार रॉय किणीकर यांचे निधन.
१९९१ — हिंदी कवी, लेखक व उपहासकार शरद जोशी यांचे निधन.
१९९२ — उद्योगपती अतूर संगतानी यांचे निधन.
१९९५ — हिंदी व बंगाली चित्रपटसृष्टीतील संगीतकार सलील चौधरी यांचे निधन.
१९९६ — भारतीय बिशप बॅसिल सालदवदोर डिसोझा यांचे निधन.
२००० — स्वातंत्र्यसैनिक व गोवा विधानसभेचे पहिले सभापती पांडुरंग पुरुषोत्तम शिरोडकर यांचे निधन.
२००२ — स्वामी वरदानंद भारती (पूर्वाश्रमीचे प्राचार्य अनंत दामोदर आठवले) यांचे निधन.
२०१५ — भारतीय गायक-गीतकार आदेश श्रीवास्तव यांचे निधन.
🌺 आजचे जन्मस्मरण
१८७२ — भारतीय वकील व राजकारणी व्ही. ओ. चिदंबरम पिल्लई यांचा जन्म.
१८९७ — भाषा व इतिहास संशोधक, लेखक अनंत काकबा प्रियोळकर यांचा जन्म.
१९१० — भारतीय क्रिकेटपटू फिरोझ पालिया यांचा जन्म.
१९२० — बालसाहित्यिका लीलावती भागवत यांचा जन्म.
१९२८ — सुप्रसिद्ध कथ्थक नृत्यांगना पद्मश्री दमयंती जोशी यांचा जन्म.
१९४६ — भारतीय वंशाचे ब्रिटिश गायक व संगीतकार फ्रेडी मर्क्युरी यांचा जन्म.
🌷 ज्ञान देणाऱ्या गुरुजनांना नमन,
🌷 भगवान श्रीकृष्णाच्या बाललीलेचे स्मरण,
🌷 महान संत व शिक्षणतज्ज्ञांना अभिवादन,
🌷 आणि आजचा दिवस सद्विचारांनी समृद्ध होवो!