औषधनिर्मितीत साखरेची गोडी!

‘शुगर-आधारित एक्सिपियंट्स’ बाजारात मोठी वाढ अपेक्षित

जागतिक फार्मास्युटिकल उद्योगात ‘शुगर-आधारित एक्सिपियंट्स‘ (Sugar-Based Excipients) ची मागणी सातत्याने वाढत असून, हा बाजार २०२४ मध्ये सुमारे $१.१ अब्ज अमेरिकन डॉलरवर होता आणि तो २०३० पर्यंत $१.४ अब्ज अमेरिकन डॉलरपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे, जो ४.४% च्या वार्षिक चक्रवाढ दराने (CAGR) वाढेल. हा बाजार ग्लोबल इंडस्ट्री ॲनालिस्ट्स, इंक. द्वारे जुलै २०२५ मध्ये प्रकाशित झालेल्या “शुगर-बेस्ड एक्सिपियंट्स – ग्लोबल स्ट्रॅटेजिक बिझनेस रिपोर्ट” मध्ये सविस्तरपणे विश्लेषण करण्यात आला आहे.

शुगर-आधारित एक्सिपियंट्सचे महत्त्व: औषधनिर्मितीमध्ये हे घटक अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. ते केवळ औषधांची गोडी वाढवत नाहीत तर त्यांची स्थिरता (stability), प्रवाहाचे गुणधर्म (flowability) आणि संकुचितता (compressibility) सुधारतात. विशेषतः, लहान मुलांसाठी (pediatric) आणि वृद्धांसाठी (geriatric) तयार केलेल्या औषधांमध्ये त्यांची गोडी आणि सहज सेवनक्षमता (palatability) हे अत्यंत महत्त्वाचे घटक ठरतात, ज्यामुळे रुग्णांना औषधे घेणे सोपे होते.

• मुख्य उपयोग:
  • ते फिलर्स (fillers), बाईंडर्स (binders) आणि स्वीटनर्स (sweeteners) म्हणून वापरले जातात.
  • औषधांची चव आणि स्थिरता सुधारतात.
  • सक्रिय घटकांचे (active ingredients) योग्य रीतीने प्रकाशन होण्यास मदत करतात .
  • तोंडी विरघळणाऱ्या गोळ्या (Orally Disintegrating Tablets – ODTs) आणि चावून खाण्याच्या गोळ्यांसाठी (chewable tablets) त्यांची मागणी वाढत आहे, कारण ते तोंडातील अनुभव (mouthfeel) आणि विरघळण्याची क्षमता (dissolution) सुधारतात.
  • औषधांची जैवउपलब्धता (bioavailability) आणि टिकाऊपणा (shelf life) वाढवण्यास मदत करतात.
  • औषधांच्या फॉर्म्युलेशनमधील घटकांची संख्या कमी करतात, ज्यामुळे उत्पादन प्रक्रिया सोपी होते.
  • कडू चवीच्या औषधांना गोड बनवण्यासाठी ‘टेस्ट-मास्किंग‘ तंत्रज्ञानामध्ये त्यांचा वापर होतो.
  • औषध संवाद (drug interactions) आणि दुष्परिणामांचा (side effects) धोका कमी करतात.
  • औषधांची विद्राव्यता (solubility) सुधारतात, ज्यामुळे शरीर त्यांना अधिक सहजपणे शोषून घेऊ शकते.

बाजाराचे प्रमुख घटक आणि वाढीचे चालक (Market Drivers): या बाजाराच्या वाढीमागे अनेक महत्त्वाचे घटक आहेत:

• तोंडी विरघळणाऱ्या आणि चावून खाण्याच्या औषध प्रकारांची वाढती मागणी.
• ड्रग डिलिव्हरी सिस्टीममधील (drug delivery systems) तांत्रिक प्रगती.
• जुनाट आजारांचे (chronic diseases) वाढते प्रमाण.
• लहान मुले आणि वृद्ध व्यक्तींच्या लोकसंख्येतील वाढ, ज्यांना औषधे घेणे सोपे व्हावे लागते.
• न्यूट्रास्युटिकल्स (nutraceuticals) बाजारातील वाढ, जिथे आहारातील पूरक पदार्थांमध्ये (dietary supplements) शुगर-आधारित एक्सिपियंट्सचा वापर वाढला आहे.
• ‘टेस्ट-मास्किंग’ आणि बहुकार्यक्षम एक्सिपियंट्समधील (multifunctional excipients) नवनवीन शोध.

तांत्रिक प्रगती (Technological Advancements): औषधांची चव सुधारण्याबरोबरच, उत्पादक औषधांची जैवउपलब्धता आणि स्थिरता वाढवणारे एक्सिपियंट्स तयार करण्यावर लक्ष केंद्रित करत आहेत. बहुकार्यक्षम एक्सिपियंट्सच्या आगमनामुळे औषध कंपन्यांना फॉर्म्युलेशनमधील घटकांची संख्या कमी करता आली आहे, ज्यामुळे उत्पादन प्रक्रिया सुलभ झाली आहे.

प्रमुख उत्पादक प्रकार आणि भौगोलिक व्याप्ती:

• उत्पादनाचे प्रकार: सुक्रोज (sucrose), लॅक्टोज (lactose) आणि मॅनिटॉल (mannitol) हे सामान्यतः वापरले जातात, ज्यात सुक्रोज त्याच्या गोडी आणि विद्राव्यतेमुळे सर्वाधिक वापरला जातो [५]. अहवालात ‘ऍक्च्युअल शुगर्स’ (Actual Sugars), ‘शुगर अल्कोहोल’ (Sugar Alcohols) आणि ‘आर्टिफिशियल स्वीटनर्स’ (Artificial Sweeteners) या सेगमेंटचे विश्लेषण केले आहे.
  • ‘ऍक्च्युअल शुगर्स‘ सेगमेंट २०३० पर्यंत $८१८.५ दशलक्षपर्यंत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे, ज्याचा CAGR ४.८% असेल. ‘शुगर अल्कोहोल’ सेगमेंट देखील ४.१% CAGR दराने वाढणार आहे.
• उपलब्ध फॉर्म (स्वरूप): एक्सिपियंट्स पावडर (powders), ग्रॅन्युल्स (granules) आणि सिरप (syrups) स्वरूपात उपलब्ध आहेत, ज्यामध्ये पावडर फॉर्म्युलेशनमध्ये सर्वाधिक वापरले जातात. क्रिस्टल्स (crystals) आणि डायरेक्ट कॉम्प्रेशन शुगर्स (direct compression sugars) देखील बाजारात आहेत.
• मुख्य अंतिम वापरकर्ते (End-Users): फार्मास्युटिकल उद्योग हा शुगर-आधारित एक्सिपियंट्सचा सर्वात मोठा वापरकर्ता आहे, त्यानंतर न्यूट्रास्युटिकल्स आणि अन्न पूरक उत्पादने येतात.
• भौगोलिक प्रभुत्व: उत्तर अमेरिका (North America) आणि युरोप (Europe) येथील मजबूत फार्मास्युटिकल उद्योगांमुळे या प्रदेशांचे बाजारात वर्चस्व आहे. तथापि, आशिया-पॅसिफिक (Asia-Pacific) मधील विकसनशील बाजारपेठांमध्ये औषध उत्पादन वाढल्याने आणि आरोग्य सेवा खर्चात वाढ झाल्याने लक्षणीय वाढ अपेक्षित आहे. चीनचा बाजार २०२४ मध्ये $२९२.२ दशलक्षपर्यंत पोहोचण्यासाठी ७.१% च्या प्रभावशाली CAGR दराने वाढण्याचा अंदाज आहे.

अहवालाची वैशिष्ट्ये आणि प्रमुख कंपन्या: हा अहवाल ३१३ पानांचा असून, जुलै २०२५ मध्ये प्रकाशित झाला आहे. तो २०१८ पासूनच्या ऐतिहासिक विश्लेषणासह २०२४ ते २०३० पर्यंतच्या वार्षिक विक्री आणि बाजाराच्या अंदाजाचे स्वतंत्र विश्लेषण प्रदान करतो. यात प्रमुख खेळाडूंचे स्पर्धात्मक विश्लेषण, बाजारातील वाटा आणि नवीनतम जागतिक व्यापार आणि आर्थिक बदलांचा (latest global tariff developments) समावेश आहे.

या अहवालात नमूद केलेल्या प्रमुख कंपन्यांमध्ये आर्चर डॅनियल्स मिडलँड कंपनी (Archer Daniels Midland Company), ॲशलंड (Ashland, Inc.), असोसिएटेड ब्रिटीश फूड्स पीएलसी (Associated British Foods PLC), बीएएसएफ एसई (BASF SE), कारगिल (Cargill, Inc.), कलरकॉन (Colorcon, Inc.), डीएफई फार्मा (DFE Pharma GmbH & Co. KG), एफएमसी कॉर्पोरेशन (FMC Corporation), मोल्केराई मेग्ले वॉसरबर्ग (Molkerei MEGGLE Wasserburg GmbH & Co. KG), रोक्वेट फ्रेरेस एस.ए. (Roquette Freres S.A.), आणि द लुब्रिझोल कॉर्पोरेशन (The Lubrizol Corporation) यांचा समावेश आहे.

निष्कर्ष: ‘शुगर-आधारित एक्सिपियंट्स’ बाजार हा फार्मास्युटिकल उद्योगातील एक महत्त्वाचा, वाढणारा आणि अपरिहार्य घटक आहे. ज्याप्रमाणे एक स्वादिष्ट पदार्थातील “गुप्त घटक” (secret ingredient) त्या पदार्थाची चव आणि अनुभव पूर्णपणे बदलू शकतो, त्याचप्रमाणे शुगर-आधारित एक्सिपियंट्स औषधांना केवळ गोडीच नव्हे, तर त्यांची कार्यक्षमता, स्थिरता आणि रुग्णांसाठी सुलभ वापर सुनिश्चित करतात. हे घटक आधुनिक औषधनिर्मितीतील अदृश्य नायक आहेत जे रुग्णांच्या आरोग्याच्या प्रवासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात.

(सौजन्य : ग्लोबल इंडस्ट्री इंडस्ट्री ॲनालिस्ट)