जागतिक वसुंधरा दिन

आज मंगळवार, एप्रिल २२, २०२५ युगाब्द : ५१२७
भारतीय राष्ट्रीय सौर दिनांक – सौर वैशाख २, शके १९४७
सूर्योदय : ०६:१६ सूर्यास्त : १८:५८
चंद्रोदय : ०२:५१, एप्रिल २३ चंद्रास्त : १३:३५
शालिवाहन शक : संवत् : १९४७
संवत्सर: विश्वावसू
उत्तरायण
ऋतु : वसंत
चंद्र माह : चैत्र
पक्ष : कृष्ण पक्ष
तिथि : नवमी – १८:१२ पर्यंत
नक्षत्र : श्रवण – १२:४४ पर्यंत
योग : शुभ – २१:१३ पर्यंत
करण : तैतिल – ०६:४१ पर्यंत
द्वितीय करण : गर – १८:१२ पर्यंत
क्षय करण : वणिज – ०५:३३, एप्रिल २३ पर्यंत
सूर्य राशि : मेष
चंद्र राशि : मकर – ००:३१, एप्रिल २३ पर्यंत
राहुकाल : १५:४७ ते १७:२३
गुलिक काल : १२:३७ ते १४:१२
यमगण्ड : ०९:२७ ते ११:०२
अभिजित मुहूर्त : १२:१२ ते १३:०२
दुर्मुहूर्त : ०८:४९ ते ०९:३९
दुर्मुहूर्त : २३:२९ ते ००:१४, एप्रिल २३
अमृत काल : ०१:५९, एप्रिल २३ ते ०३:३३, एप्रिल २३
वर्ज्य : १६:३८ ते १८:११

‘माणसाची प्रत्येक गरज पृथ्वी पूर्ण करू शकते पण हाव नाही – महात्मा गांधीं

हवा, पाणी, जंगले यांसारख्या पृथ्वीवरच्या नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा भसाभस अविचारी वापर केल्याने आणि वाढत्या प्रदुषणाचे परिणाम दिसतच आहेत आणि हे असेच चालू राहिले तर मानवाचेच भविष्य अंध:कारमय आहे हे निश्चित ! याबाबत प्रबोधन करण्यासाठी २२ एप्रिल हा वसुंधरा दिन मानला जाऊ लागला. वसुंधरा दिनाची संकल्पना अमेरिकेतील गेलार्ड नेल्सन यांनी मांडली. त्यांनी अमेरिकेतील २ कोटींपेक्षा जास्त लोकांमध्ये पर्यावरणाच्या समस्यांबाबत जागृती केली.

प्रदूषण आणि वन्यजीवांचा –हास या मुद्यावर तेथील समाजाच्या सर्व थरांतील लोकांनी आवाज उठवला. हवा, पाणी, वने आणि वन्यजीव, निसर्ग यांच्या संरक्षणासाठी तेथे मोठा राजकीय दबाव निर्माण झाला अशा प्रकारे १९७० सालापासून हा जागतिक वसुंधरा दिन (अर्थ डे) जगभर साजरा केला जात आहे.

आज जागतिक वसुंधरा दिन आहे.

व्हायोलिन वादक, गायक आणि संगीतकार लालगुडी गोपाळ अय्यर जयरामन – कर्नाटक संगीताच्या व्हायोलिन त्रिमूर्तीमध्ये त्यांचा समावेश एमएस गोपालकृष्णन आणि टीएनकृष्णन यांच्यासोबत केला जातो.

संगीताच्या त्रिमूर्तीच्या शिष्याच्या ( मुस्तुस्वामी दीक्षितर , श्री श्यामा शास्त्री आणि संत त्यागराज ) वंशात जन्मलेल्या लालगुडी जयरामन यांना कर्नाटक संगीताचे सार त्यांचे वडील व्हीआर गोपाल अय्यर यांच्याकडून मिळाले, ज्यांनी त्यांना प्रशिक्षण दिले. गोपाल अय्यर, एक मार्टिनेट, यांनी कठोर धड्यांद्वारे तरुण जयरामनमध्ये तीव्र एकाग्रता आणि शिस्तीचे गुण निर्माण केले. कठोर वडील आणि गुरू असूनही, गोपाल अय्यर त्यांच्या कोमल बोटांना खूप मौल्यवान मानत होते, त्यामुळे त्यांनी तरुण जयरामनला पेन्सिलही धारदार करू दिली नाही.
वयाच्या १२ व्या वर्षी, त्यांनी कर्नाटक संगीतकारांसोबत व्हायोलिन वादक म्हणून संगीत कारकिर्दीला सुरुवात केली आणि नंतर ते एक प्रमुख एकल वादक म्हणून उदयास आले.

त्यांनी भारतीय शास्त्रीय संगीताच्या गरजांनुसार डिझाइन केलेले एक नवीन तंत्र शोधून व्हायोलिन वादनाची शैली वाढवली आणि लालगुडी बाणी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या एका अनोख्या शैलीची स्थापना केली . जयरामन यांनी अनेक ‘ कृति ‘, ‘ तिलन ‘ आणि ‘ वर्णम ‘ आणि नृत्य रचना केल्या, ज्या राग , भाव , लय आणि गीतात्मक सौंदर्याचे मिश्रण आहेत . लालगुडींची वाद्य प्रतिभा गीतात्मक उत्कृष्टतेच्या रूपात समोर येते. त्यांनी व्हायोलिनमध्ये गायन शैली आणली आणि त्यांच्या सादरीकरणातून रचनांच्या गीतात्मक आशयाचे ज्ञान दिसून येते. लालगुडींनी सक्रियपणे आणि वैज्ञानिकदृष्ट्या त्यांच्या सादरीकरणाचे आत्म-समीक्षा करायला शिकले आणि प्रत्येक मैफिलीनंतर कर्तव्यदक्षतेने तपशीलवार पुनरावलोकने लिहिली, ही सवय त्यांच्या वडिलांनी आणि गुरूंनी प्रोत्साहित केली. त्यांच्या एकल संगीत मैफिलींमध्ये रंगमंचावर प्रयोग करण्यास त्यांना फारसे आवडत नव्हते आणि जवळजवळ नेहमीच ते शेवटच्या तपशीलापर्यंत नियोजन करायचे, ज्यामुळे काही समीक्षक त्यांना भावनिक नसून बौद्धिक असल्याचे सांगत असत, परंतु लालगुडी यांची उत्स्फूर्तता आणि जन्मजात संगीत प्रतिभा त्यांना आघाडीच्या गायकांसह सोबत घेताना दिसून येत असे.

त्यांना नेहमीच सोबती गायकांची मोठी मागणी होती आणि त्यांनी आर्यकुडी रामानुज अय्यंगार , चेम्बाई वैद्यनाथ भागवत , एमडी रामनाथन , सेम्मंगुडी श्रीनिवास अय्यर , जीएन बालसुब्रमण्यम , मदुराई मणि अय्यर , अलाथूर बंधू, वोलेती वेंकटेश्वरुलु, नेदुनुरी कृष्णमूर्ती , केव्ही नारायणस्वामी , महाराजापुरम संथानम , डीके जयरामन , एम. बालमुरलीकृष्ण , टीव्ही शंकरनारायणन , टीएन शेषगोपालन आणि बासरीवादक एन. रमाणी यांच्यासारख्या गायकांना सोबत केले आहे. त्यांच्या वडिलांनी त्यांना महिला कलाकारांसोबत जाण्यास मनाई केली होती, हे वचन त्यांनी पाळले. त्यांनी भारतात तसेच परदेशात मोठ्या प्रमाणात संगीत कार्यक्रम दिले आहेत . भारत सरकारने त्यांना भारतीय सांस्कृतिक शिष्टमंडळाचा सदस्य म्हणून रशियाला पाठवले.
कर्नाटक शैलीच्या व्हायोलिन वादनाकडे आंतरराष्ट्रीय लक्ष वेधणारे ते पहिले होते . १९६६ मध्ये त्यांनी व्हायोलिन, वेणू (बासरी) आणि वीणा यांच्यासह संगीत समूहाची एक नवीन संकल्पना देखील सादर केली .
१९६५ मध्ये एडिनबर्ग महोत्सवात त्यांना वादन करण्यासाठी आमंत्रित केल्यानंतर , लालगुडी यांच्या तंत्राने आणि कामगिरीने प्रभावित झालेले प्रसिद्ध व्हायोलिन वादक येहुदी मेनुहिन यांनी त्यांना त्यांचे इटालियन व्हायोलिन सादर केले. मेनुहिन भारत भेटीवर आले तेव्हा लालगुडी यांनी मेनुहिन यांना हस्तिदंती नृत्य करणारा नटराज सादर केला.

जयरामन यांना १९६३ मध्ये लालगुडी येथील संगीत प्रेमी संघटनेने ‘नाद विद्या तिलक’, १९७२ मध्ये भारत सरकारकडून ‘ पद्मश्री ‘ , न्यू यॉर्कमधील ईस्ट वेस्ट एक्सचेंजकडून ‘नाद विद्या रत्नाकर’, न्यू यॉर्कमधील भारती सोसायटीकडून ‘वाद्य संगीत कलारत्न’; १९७१ मध्ये चेन्नईतील श्री कृष्ण गण सभाकडून ‘ संगीता चूडामणी ‘; तामिळनाडू सरकारकडून तामिळनाडूचे राज्य विद्वान आणि १९७९ मध्ये संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार इत्यादी अनेक पदव्या मिळाल्या. कर्नाटकच्या मुख्यमंत्र्यांनी श्री जयरामन यांना पहिला चौधैया मेमोरियल राष्ट्रीय-स्तरीय पुरस्कार प्रदान केला .
१९९४ मध्ये त्यांना अमेरिकेतील मेरीलँडचे मानद नागरिकत्व आणि २००१ मध्ये भारत सरकारने पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित केले. २००६ मध्ये त्यांना ‘श्रृंगाराम’ चित्रपटासाठी सर्वोत्कृष्ट संगीत दिग्दर्शनाचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला. २०१० मध्ये, जयरामन संगीत नाटक अकादमीचे फेलो बनले.

२०१३: व्हायोलीन वादक, संगीतकार आणि गायक लालगुडी जयरामन यांचे निधन. ( जन्म: १७ सप्टेंबर१९३० )

• घटना :*
  १०५६: क्रॅब नेब्यूलामधील (तेजोमेघ) सुपरनोव्हाचा महास्फोट झाला.
  १९४८: अरब-इस्त्रायल युद्ध – अरबांनी इस्त्रायलचे हैफा हे प्रमुख बंदर काबीज केले.
  १९७०: पृथ्वी दिन पहिल्यांदा साजरा करण्यात आला.
  १९७७: टेलिफोन संदेशवहन सुरू करण्यासाठी प्रथम ऑप्टिकल फाइबरचा वापर केला गेला.
  १९९७: राष्ट्रीय विषाणू विज्ञान संस्थेचे (NIV) संचालक डॉ. कल्याण बॅनर्जी यांना विज्ञान आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील ओमप्रकाश भसीन पुरस्कार जाहीर करण्यात आला.
  २००६: प्रवीण महाजन यांनी भाजपचे नेते प्रमोद महाजन यांच्यावर कौटुंबिक वादातून गोळ्या झाडल्या.

• मृत्यू :

• १९८३ : ह्रदय रोगतज्ञ केशवराव कृष्णराव दाते यांचे निधन ( जन्म : ७ ऑगस्ट, १९१२ )
• १९९४: विचारवंत, समाजसुधारक आचार्य सुशीलमुनी महाराज यांचे निधन.
• २००३: पंजाबी नाटककार, दिग्दर्शक आणि कादंबरीकार बळवंत गार्गी यांचे निधन. (जन्म: ४ डिसेंबर१९१६ – भटिंडा, पंजाब)
• २०१३: भारताचे २७ वे सरन्यायाधीश जगदीश शरण वर्मा यांचे निधन. (जन्म: १८ जानेवारी १९३३)

• जन्म :
  १६९८: नाथपरंपरेतील एका शाखेचे प्रमुख सत्पुरुष शिवदिननाथ यांचा जन्म.
  १८८३ : भेंडीबाजार घराण्याच्या शास्त्रीय गायिका अंजनाबाई मालपेकर यांचा जन्म ( मृत्यू : ७ ऑगस्ट, १९७४ )
  १९१४: पद्म भूषण पुरस्कार सन्मानित भारतीय दिग्दर्शक आणि निर्माता बलदेव राज चोपडा यांचा जन्म. (मृत्यू: ५ नोव्हेंबर २००८)
  १९१६: ‘दादा साहेब फाळके’ पुरस्कारा सन्मानित अभिनेत्री आणि गायिका काननदेवी यांचा जन्म. (मृत्यू: १७ जुलै १९९२)
  १९२९: चित्रपट रंगभूमी आणि अभिनेत्री उषा मराठे – खेर ऊर्फ उषा किरण यांचा जन्म. (मृत्यू: ९ मार्च, जानेवारी २०००)
  १९२९: पद्मश्री पुरस्कार सन्मानित भाषाशास्त्रज्ञ तसेच साहित्य समीक्षक प्रा. अशोक केळकर यांचा जन्म. (मृत्यू : २० सप्टेंबर, २०१४)
  १९३५: भारतीय-अमेरिकन गणितज्ञ आणि शैक्षणिक भामा श्रीनिवासन यांचा जन्म.
  १९४५: भारतीय प्रशासकीय अधिकारी आणि राजकारणी गोपाळकृष्ण गांधी यांचा जन्म.